Rupelmonde - zonnewijzers

Op deze route kom je verschillende zonnewijzers tegen:

- De eerste zonnewijzer die je tegenkomt is een polaire zonnewijzer uit staal en werd ontworpen en uitgevoerd door Patrick Oyen. De schaduwwerper is een cirkelkwadrant. De uurlijnenen lopen parallel en worden gesneden door de datumlijnen. Het is enkel mogelijk om het uur af te lezen als je de datum kent. Het snijpunt van de datumlijn en de schaduw geeft de zonnetijd aan.

- De tweede zonnewijzer staat vlakbij en is eveneens een polaire zonnewijzer uit staal ontworpen en uitgevoerd door Patrick Oyen. Maar hier staan er eigenlijk twee zonnewijzers elk met een rechthoekige schaduwwerper. De onderste duidt de tijd in de voormiddag aan en de bovenste in de namiddag. De datum kan je hier ook aflezen waar de schaduw van de rechthoekige stijl die van de paraboolvormige stijl snijdt. 

- Op de plaats waar nu de Graventoren staat, werd in de 12de eeuw een waterburcht gebouwd door de graven van Vlaanderen. Margeretha van Vlaanderen vergrootte dit kasteel tot een burcht met 17 torens. In 1544 wordt Mercator samen met een groep Leuvense burgers gearresteerd door de inquisitie wegens verdenking van Lutheranisme. Hij werd opgelsoten in de kelders van de de waterburcht. Hij werd enkele maanden later terug vrijgelaten nadat al zijn bezittingen in beslag waren genomen. De Leuvenaars wachtte een wreder lot. Ze werden onthoofd, levend begraven of op de brandstapel gezet. 

Het slot deed nog tot in 1748 dienst als militaire verschansing en in 1817 liet baron de Feltz het puin wegruimen en bouwde hij op de laatste overgebleven torenvoet een paviljoen van baksteen. De brokstukken werden gerecycleerd. Ze werden onder andere gebruikt voor de opbouw van de kerk van Ruppelmonde.

De toren die we vandaag zien, bestaat enkel voor het onderste deel uit Doornikse kalksteen. Elke verdieping bevat spitsvormige vensters die met baksteen tot schietgaten zijn gedicht. Boven in de toren staat een oriëntatietafel. Je kan de toren enkel bezoeken na afspraak en met een gids. 

- Aan de O.L.V. Bezoekingskerk kan je ook een zonnewijzer terugvinden. Deze werd pas in 1994 geplaats en werd ontworpen door Julien Lyssens. De uitvoering is van de hand van Albert Strobbe. Aan de kerk kan je ook een altimetrisch punt terugvinden. Dit punt werd geplaatst op 13 april 2017 en toen was het punt 14.26 meter boven de zeespiegel.

- In de veerstalstraat vindt je een zonnewijzer met opschrift "Als de zon schijnt oap doar ploate, weme gij t' is zo loate'. Onderaan op het gebouw staat ook uitgelegd hoe je de zonnewijzer kan aflezen. 

- In de Pieter Saveynstraat zie je dat het nummer van het huis 21 een afbeelding van Mercator bevat.

- De zonnewijzer op het gebouw van de Crelan bank werd in 1994 (het Mercatorjaar) besteld door de Kredietbank. Later kwam de KBC in dit gebouw en vanaf 2022 is de Crelan bank hier gevestigd. Het ontwerp is van Julien Lyssens en Albert Strobbe was verantwoordelijk voor de uitvoering.

- Voor de kerk staat er een bronzen standbeeld van Mercator. Dit standbeeld werd in 1871 opgericht dankzij de oudheidkundige kring van het Waasland. Het beeld werd gemaakt door Frans van Havermaet. Een deel van de kosten werden gedekt door de verkoop van het boek 'Mercator, zijn leven en werk' van Jan H. Van Raemdonck. Andere sponsoring kwam van openbare besturen en giften van particulieren. De initiatiefnemers zijn vermeld op het arduinen voetstuk en dit zowel in het Latijn als in het Nederlands. 

Vanuit het standbeeld vertrekt er ook een middaglijn in twee richtingen. Deze middaglijn wordt verder voorgesteld door losse markeringen op de grond en loopt in het totaal 65 meter door. Aan de sokkel kan je ook de coördinaten van het standbeeld terugvinden die op de grond staan gegraveerd. Rond de middag valt de schaduw van het topje van het schaduwsilhouet van Mercator op de meridiaanlijn tussen het standbeeld en kerk.

- Tegenover het standbeeld van Mercator staat een kleiner standbeeld van Mercator als kind. Dit standbeeld werd in 2012 geplaats naar aanleiding van 500 jaar Mercator. Na een wedstrijd werd besloten dat de 8-jarige Antoon Flore model zou staan. Het beeld zelf is van de kunstenaar Jozef De Laet. In 2016 kreeg het beeld een laagje brons. Het beeld symboliseert hoe elk kind zich kan ontwikkelen en kan uitgroeien tot een wereldfiguur.

- Op de hoek van het plein vindt je nog een zonnewijzer en deze kreeg de naam 'Rupelmundanus' (Rupelmondenaar), naar analogie naar Mercator die dit aan zijn naam toevoegde. De middaglijn die aan het standbeeld van Mercator vertekt, komt op deze zonnewijzer uit. Het gaat hier eigenlijk om 5 zonnewijzers in één. Op de voet staat er een tijdsvereffeningscurve, de landen waar de meridiaan doorloopt en gegevens over het verschil tussen de zonnetijd en onze uurwerktijd. Armand Pien onthulde deze zonnewijzer in 1994 en opende hiermee het oorspronkelijke zonnewijzerpad. De zonnewijzer werd ontworpen door Julien Lyssens en Patric Oyen en werd uitgevoerd door Albert Strobbe en Cees Huisman.

- Aan het begin van de Oeverstraat zie je in het groot een verticale zonnewijzer op huis nummer 14. Voor het ontwerp van deze zonnewijzer werd in 2006 een wedstrijd uitgeschreven. De winnaar was de Kortrijkse architect-ingenieur Aimé Pauwels. De uitvoering is werk van Soruca bvba. Op het uur en het halfve uur valt de schaduw van de stijl op de buitenhoeken en op de kwarturen valt de schaduw op de binnenhoeken. De zonnewijzer symboliseert de oerknal en dus ook het begin van de tijd. In Ruppelmonde staat dit huis bekend als het Zonnewijzerhuis. 

- De volgende zonnewijzer die je tegenkomt, heeft de kleuren van de regenboog en is gemaakt van hout en folie. Deze zonnewijzer is oostelijk gericht en geeft enkel de tijd aan in de vroege uren. Het ontwerp is van Julien Lyssens en de uitvoering werd gedaan door Trickx.

- Op nummer 31 van de oeverstraat zie je een tegelmozaïk met fijne zwarte uurlijnen, een tijdsvereffeningslus en een poolstijl van aluminium. 

- Je passeert hier een oud vissershuisje dat in 1999 werd gerenoveerd. Tijdens de renovatie werd een zonnewijzer aan de gevel toegevoegd. Daarop staat het jaar van de verbouwing evenals de spreuk 'Het zijn niet wij die stilstaan'. De spreuk refereert aan de aarde die rond de zon draait, maar ook aan de mensen die vooruit willen in het leven.

- Op het gras zie je hier een armillairsfeer uit metaal en keramiek. De ringen stellen de belangrijkste hemel- en aardecirkels voor. De sterrenbeelden staan afgebeeld in keramiek. De bol is gemaakt van metaal afkomstig uit oude machines. Dit symboliseert de technologische vooruitgang. De sfeer werd ontworpen door Julien Lyssens en uitgevoerd door Julien Lyssens, Petrus van Wouwe en Annie Van Ostaeyen

- Een beetje verder staat een zonnewijzer uit Arduin van de kunstenares Mariette Coppens. De steen die gebruikte, kwam uit het Fort van Berchem en hier wordt de steen gebruikt als een symbool van vrede. De handen van twee personen die te zien zijn, staan voor de ontmoeting tussen het verleden en de toekomst. De steen is ook een verwijzing naar de gevangenschap van Mercator, die werd beschuldigd van ketterij. De steen staat voor de hoop dat andersdenkenden in de toekomst niet vervolgd worden. 

- In het gebouw waarop de volgende zonnewijzer is te zien, was in 1994 (het Mercator feestjaar) het secretariaat van de VZW 'Mercator '94' gevestigd. De zonnewijzer verwijst naar het feestjaar. Julien Lyssens ontworp de zonenwijzer en Albert Strobbe voerde het ontwerp uit. De zonnewijzer werd gemaakt uit marmer.

- Boven de waterpomp ziet je hier een zonnewijzer uit gerecupereerde materialen van de hand van Fons Van Hoyweghen.

- Hier kan je een houten zonnewijzer zien. Je kan er de zonnetijd aflezen tussen 9 en 20 uur. De datum kan je hier ook lezen danzij twee kleine uitsparingen. De datum kan je bepalen aan de hand van de datumlijnen. Er zijn ook vier seizoensgebonden schilderijtjes te zien. Deze zonnewijzer heeft wel zijn beste tijd gehad en is aan restauratie toe. 

- GEBOORTEHUIS

- Aan het graf van de familie Lyssens staat er een zonnewijzer. De portiek is een verkleinde kopie van de portiek van het ouderlijk huis van de moeder Josephine Boodts. Het houter kruisje links verwijst naar het beroep van vader Jan Batist Lyssens, die schrijnwerker was. De muur staat op de plaats van de eerste omheiningsmuur van het kerkhof uit 1821 en is opgebouwd uit Rupelmondse baksteen. De zonnewijzer staat symbool voor de poort naar het oneindige of het hiernamaals. De spreuk 'Alleen tijd blijft eeuwig duren' staat op het graf. Julien Lyssens ontworp de zonnewijzer en Jos Geusens voerde het ontwerp uit. 

- Dunne stalen strengen vormen de hoepelsfeer van deze zonnewijzer. Het vlechtwerk verwijst naar het kantklossen dat in de 19de en begin 20ste eeuw een bloeiende huisnijverheid was in Rupelmonde. Op het horizontale vlak kan je de windrichtingen aflezen. Ook deze zonnewijzer werd ontworpen door Julien Lyssens en werd door hem uitgevoerd samen met Petrus Van Wouwe.

- Deze zonnewijzer in de buurt van de Schelde werd gemaakt van staal en keramiek. Het logo van de Nieuwe Scheldewerven (NSW) werd verwerkt in het ontwerp van Julien Lyssens evenals het oude wapenschild van Rupelmonde. De keramiek verwijst naar de steenbakkerij die zich vroeger op deze locatie bevond. Op de horizontale lijn staan een aantal steden die gelegen zijn aan een stroom en er staat ook vermeld waneer het daar middag is. Op de zonnewijzer staat ook een spreuk: 'De zon geeft ons de tijd, de maan de getijden, de aarde het tijdelijke'. De zonnewijzer werd gemaakt door Julien Lyssens, Petrus Van Wouwe en Annie Van Ostaeyen.

- De zonnewijzer aan de schelde werd gekapt uit een oude slijpsteen. Doordat hij naar het noorden is gericht, werkt hij enkel in de lente en de zomer. Het ontwerp van is van Julien Lyssens en de uitvoering van Albert Strobbe.

- De laatste zonnewijzer van de route is er één is de vorm van een anker. De vorm verwijst naar het vaste verloop van de tijd, maar uiteraard ook naar de scheepsbouw, wat lange tijd een belangrijke industrie was in Rupelmonde. Verwijzend naar de oude vissers- en schipperswijk waarin deze zonnewijzer staat, kan je hier de spreuk 'De tijd ligt vast, hoe u hem gebruikt, bepaalt u zelf'. De zonnewijzer werd ontworpen door Jullien Lyssens en werd door hem en Petrus Van Wouwe uitgevoerd.