Holsbeek (Sint-Pieters-Rode)

Wagenhuis

Sint-Pieters-Rode

In de dreef staat het langgerekte Wagenhuis, dat in 1657 werd opgetrokken in bak- en zandsteen. De drie brede korfbogen van de eigenlijke wagenschuur werden uitgevoerd in arduin en rusten op Toscaanse zuilen. In dit gebouw is nu het streekgasthof 'Wagenhuis' en het bezoekerscentrum Horst en Hageland gevestigd met tickets, info over de streek(producten) en wandel- en fietskaarten.

Wingevallei

Sint-Pieters-Rode

Net acter het Wagenhuis naast een vijver en waar de Winge zich met vrij groot verval naar beneden stort, gaan we rechts. Vanwege de talrijke watermolens die de Winge tot begin 20ste eeuw aandreef, wordt dit bijriviertje van de Demer ook 'Molenbeek' genoemd. Het valleilandschap getuigt van een naar Vlaamse normen zeldzame gaafheid met een rijke fauna en flora. Zo kunnen we in de moerassige Wingevallei onder meer wilde orchideeën vinden.

Horsthoeve

Sint-Pieters-Rode

Aan onze rechterkant zien we de Horsthoeve, die oorspronkelijk tot het kasteeldomein hoorde en zorgde voor de voedselvoorziening van de bewoners en hun gasten.

Thunenhof

Sint-Pieters-Rode

De van Thunens waren, zoals eerder gezegd, waarschijnlijk de stamvaders van de heren van Horst. De huidige gebouwen zijn echter lang niet zo oud en werden pas in 1749 opgericht.

Peerse

Sint-Pieters-Rode

Aan de driesprong wandelen we rechts de Peerse op. De straatneem verwijst naar de wijnpers van het kasteel die zich bevond op de heuvel tegenover Horst. Bij het afdalen van de Peerse zien we in de verte de Houwaartse berg, één van de wijnheuvels in het Hageland.

Sint-Jozefskapel

Sint-Pieters-Rode

In het veld komen we bij de Sint-Jozefskapel. Vermoedelijk kregen de ter dood veroordeelden op deze plaats een laatste gelegenheid tot inkeer en een 'galgengebed'.

Sint-Pieterskerk

Sint-Pieters-Rode

De ingebouwde toren met romaanse onderbouw maakt deel uit van een neogotische bakstenen parochiekerk die eind 19de eeuw werd gebouwd. Het romaanse gedeelte is opgebouwd uit ijzerzandsteen en dateert waarschijnlijk uit de 12de of 13de eeuw. Het portaal, het venster erboven en de verspringende waterlijst tussen beide maken deel uit van de neogotische bouwcampagne. De vierkante klokkenkamer met spitsbogige galmgaten bestaat uit bak- en zandsteen en werd vermoedelijk in het midden van de 17de eeuw herbouwd. De kerk werd op het einde van de 19de eeuw na een brand heropgebouwd in neogotische stijl door architect Langerock.

Pastorie

Sint-Pieters-Rode

We wandelen langs de kerkhofmuur uit veld- en ijzerzandsteen naar de schilderachtige Pastoriedreef. Idyllisch gelegen binnen een ringgracht vinden we de pastorie. Het statige huis in bak- en zandsteen werd in 1690 gebouwd in opdracht van de paters norbertijnen, die de Sint-Pietersparochie bedienden. Muurankers vormen het jaartal en het abtswapen prijkt boven in de gevel. De trapgevel van het dakvenster wordt bekroond door een overhoeks topstuk. De vensters hebben kruiskozijnen. In 1771 werden dak- en deurpartij aangepast. We vinden het jaartal in de ijzeren waaier boven de fraaie steekboog. De pastorie staat in het laagste gedeelte van de Wingevallei. De ringgracht was een voorzorgsmaatregel tegen overstromingen en plunderaars. Oorspronkelijk moest men over een ophaalbrug om in het domein te komen. Het poortgebouw is nog voorzien van schietgaten. Het heeft een klokgevel met nis en een beeldje van Sint-Jan.

Kasteel van Horst

Sint-Pieters-Rode

We starten onze wandeling bij de poort van het kasteel van Horst, de burcht die stoer en sterk oprijst uit het water in de vallei van de Winge. Leden van het geslacht van Thunen, dat al in de 12de-eeuwse bronnen vermeld wordt, vestigden zich wellicht in de tweede helft van de 13de eeuw op deze plek, die toen al Horst heette. Een van de telgen liet vermoedelijk in het midden van de 14de eeuw de burcht bouwen die de grondslag vormde van het huidige kasteel: een versterkt verblijf met een gracht rondom, met valbrug, neerhof en molen. Als we vandaag naar het kasteel kijken, onderscheiden we nog in grote lijnen de structuur van het middeleeuwse slot met zijn veelhoekige ringmuur en de nog bestaande woontoren of donjon. Dat het kasteel sinds de tweede helft van de 17de eeuw zelden of nooit door de eigenaars werd betrokken, had als gelukkig gevolg dat het geheel veel van zijn oorspronkelijke vormen heeft bewaard.
De forse 14de-eeuwse toren lijkt volledig uit zandsteen te zijn opgetrokken, maar dat is slechts schijn: hij heeft een bakstenen kern met een bekleding van witte kalkzandsteen uit Gobertange. De fundamenten van het kasteel bestaan uit ijzerzandsteen die ter plaatse werd gewonnen. De muren van de donjon zijn ruim een meter dik en de vierkante vertrekken hebben een zijde van ongeveer vier meter. Het mooiste vertrek is de ontvangstkamer van de burchtheer op de benedenverdieping. De ruimte, overkluisd met een kruisribgewelf op consoles die versierd zijn met engeltjes en duivels, is voorzien van wandschilderingen. De donjon vormde het hoofdbestanddeel van de middeleeuwse vesting. Van de ringmuur, waarbinnen lagere gebouwen bescherming vonden, zien we de restant langs de waterkant, aan de rechterkant van de poort. De witstenen, rondbogige toegangspoort maakte aanvankelijk deel uit van een grotere constructie, mogelijk een poorttoren.
Nadat het kasteel in 1489 werd platgebrand door de Leuvenaars liet de eigenaar, de vooraanstaande patriciër Lodewijk Pynnock, zijn slot weer opbouwen. Tegen de donjon kwam een laatgotische woonvleugel met steile zadeldaken en kruisvensters aan de grachtzijde. Om de burcht beter te kunnen verdedigen werd aan de toren een vijfde bouwlaag toegevoegd met zogenaamde mezenkooien of werpgaten. Vanaf de gekanteelde weergang werden belegeraars met projectielen bestookt. De weergang was niet overdekt, zodat de regen door spuwers moest worden afgevoerd.
Het huidige geknikte tentdak et uitkijktorentje dateert uit de 17de eeuw. Aan het begin van die eeuw kregen de buitengevels hun aanzicht, met baksteen afgewisseld met zandstenen speklagen. De hoeken zijn voorzien van zogeheten kettingen: zandsteenblokken die alternerend staand en liggend boven elkaar in het metselwerk zijn ingepast. De ronde toren dateert van 1611.