Merelbeke - Molenroute met houtig erfgoed

Reliëfsteen

Ghent

In de gevel van de woning van Hundelgemsesteenweg n° 52 is een reliëfsteen ingewerkt. Het gaat hier louter om een decoratief element dat geen reproductie toont van de verdwenen molen in de buurt, in de wijk Tivoli (vroegere Meerschwijk).

Ekemolen (verdwenen)

Ghent

Het ging om een stenen“grondzeiler” (zonder molenberg), die vermoedelijk ter hoogte van de Hundelgemsesteenweg n° 66 stond.
De molen was gekend als “Ekemolen”, vandaar de naam van de wijk die u op uw rechterzijde voorbij rijdt: “Eikenmolenwijk”.
De molen werd opgericht in 1844 door Antoine Aelbracht-Smesman, distilleerder uit Gentbrugge. Hij werd in 1855 verkocht aan Charles Cornelis-Gregoire, graanhandelaar te Gent die er een jaar later een stoommachine in liet installeren. De familie Pourceau was de laatste die de molen in bedrijf hield. Uiteindelijk werd hij verkocht aan Emmanuel De Smet-Dossche, die in 1964 de molen liet afbreken.

Rode beuk

Merelbeke

Rode beuk - Fagus sylvatica: (Omtrek 464 cm - Hoogte 22 m) nabij spoorwegbrug, in Merelbeke ontdekken we meerdere (rode) beuken in tuinen. Iets minder omvangrijke voorbeelden in de Dorpstraat en de Koningin Astridlaan te Bottelare, op de Gaverse Steeweg (nabij de Kerkstraat), in de pastorijtuin en op een boerenhof aan het Munteplein.

Verlorenbroodhof (nooit gebouwd?)

Merelbeke

Verlorenbroodstraat. Van op de Hundelgemsesteenweg is het Verlorenbroodhof te zien. In de 13e eeuw schonk Jutta Van Brienne, een nobele dame uit Gent, de eigendom aan de zuster-gemeenschap van de orde van Citeaux nabij Axel. De zusters kregen ook de toestemming om op het achterliggende domein een windmolen op te richten. Wellicht kwam die er niet, daarenboven waren de Scheldemeersen geen interessante plaats voor de oprichting van een windmolen.

Molensteen

Merelbeke

In de Koninginlaan tegen de gevel van huisnummer 13 staat een molensteen
uit basaltlava. De scherpsels (groeven) en de sporen van het rijn (molenijzer) zijn nog zichtbaar. De steen stond in de jaren 1960 op een erf in de Bosstraat (Munte).

Park Rotsart de Hertaing

Merelbeke

Tamme kastanje - Castanea sativa (Omtrek 412 cm - Hoogte 30 m): heel wat oude tamme kastanjes. Amerikaanse eik - Quercus rubra (Omtrek 413 cm - Hoogte 8 m): een stervende oude amerikaanse eik. Beuk (rode) - Fagus sylvatica (Omtrek 388 cm - Hoogte 32 m): een opvallende rode beuk.

Kerkboom

Merelbeke

Zilverlinde - Tilia tomentosa (Omtrek 255 cm - Hoogte 13 m): Kerkboom (links naast de kerk)

Molenhoek (verdwenen)

Merelbeke

Op de “Molenhoek”, wijk de Cleye – op de hoek van de Cornelius Sneyssenslaan - stond een houten molen. Wellicht is het aan deze molen dat er een gevecht werd geleverd tussen Gentenaars en het leger van de Bourgondische hertog Filips De Goede, in april 1452 (cfr. De Potter en Broeckaert, 1864-70 : p. 37). Tijdens deze veldslag werd de Gentse achterhoede - 800 man sterk - in de pan gehakt en kwam ook de onverschrokken vaandel-drager Cornelius Sneyssens om het leven. Louis Thienpont die de molen in 1834 verwierf, liet de molen in 1859 afbreken en vervangen door een stenen exemplaar. De molen bleef in bezit van dezelfde familie tot 1933. In dat jaar werd de molen vermoedelijk onttakeld. In 1960 werd hij afgebroken. Het oude molenhuis stond aan de overzijde, op de hoek van de Potaardeberg (n°1).

De 4 winden (verdwenen)

Merelbeke

Ter hoogte van de achterbouw van de woning n° 822 op de Hundelgemsesteenweg stond een houten graan- en boekweitpelwindmolen; aan de overzijde van de plaats waar tijdens de Middeleeuwen vermoedelijk de galg stond opgesteld. Het betrof een dakwindmolen, opgericht op een bestaand huis, dat tevens herberg was (“De vier Winden”). De molen werd opgericht in 1859 door Ivon Vermeiren en afgebroken in 1882. Er rest ons hiervan geen afbeelding.

Sallemeulen (verdwenen)

Merelbeke

In de nabije omgeving van de Spookhofstraat bevonden zich eertijds een aantal spaarvijvers, verbonden en gevoed door de Hollebeek. Rond de 10e eeuw stond hier een watermolen: de “Sallemeulen” of “Zaalmolen”, verwijzend naar een Frankisch hof (Salla of woning met grote Woonruimte) in de buurt. De straatnaam “Sallemeulenkouter” verwijst hier nog naar.

Witte Wachter (maalvaardig)

Schelderode

In Schelderode, in de Molenstraat, staat de jongste nog volledige en operationale bovenkruier van Oost-Vlaanderen; de “Witte Wachter” genaamd. Hij werd gebouwd in 1907 en staat op de plaats van een houten staakmolen uit de 17e eeuw. De stenen molen werd gebouwd door de familie Van Hecke-Van Cauwenberghe. Hij werd 17 meter hoog en pronkt bovenop een 3 meter hoge molenberg. De gemeente Merelbeke kocht de molen van weduwe Van Cauwenberghe-Pede in 1989. In 1991 werden de molen en de omgeving beschermd en vier jaar later werd hij gerestaureerd en weer maalvaardig gemaakt. Sinds 1996 werkt hij opnieuw volledig op windenergie. De foto werd genomen rond 1950. In de Molenstraat 110 staat het woonhuis van de laatste molenaar, voorheen een café met het opschrift “Café molenhuis”.

bas-reliëf

Schelderode

In de Land van Rodelaan ziet u op de gevel van woning n° 8, een bas-reliëf van een molen.

Stenen molen Melsen (bewaard)

Melsen

In de Stenen Molen staat nog de molenromp met piramidevormige onderbouw. Dit eens imposante bouwwerk rustte op 16 bakstenen pijlers. Hij werd opgericht in 1771-1772 door molenaar Pieter Mehauden. In 1871 werd de molen omgebouwd tot een stellingmolen. Hij kon hierna ook als korenwindmolen worden gebruikt. Door erfenis was de molen in 1910 eigendom van Romanie en Emma Goedertier, molenaars. Na beschadiging in 1918 volgde de herstelling van de molen met de inrichting van een mechanische maalderij. In 1940 werd het houtwerk door een brand vernietigd. De pijlergalerij werd gesloopt in 1982. Het gaat sinds 2002 om een beschermd monument, uniek in Vlaanderen vanwege zijn vorm. Het voormalige molenaarshuis vindt u in dezelfde straat op n° 8.

Watermolens (verdwenen)

Vurste

In Melsen stonden er ooit ook twee watermolens. De oudste - vermeld in 1476 – valt niet meer te
situeren. Hij werd vermoedelijk rond 1571 afgebroken. De andere werd opgericht na 1790 en moet verdwenen zijn tussen 1825 en 1834. Hij lag op de “Molenbeek”, op de grens tussen Melsen en Vurste, vermoedelijk rond het huisnummer 941 (Gaversesteenweg).

Houten molen Melsen (verdwenen)

Melsen

Ook Melsen telde in het verleden twee windmolens. Opmerkelijk is dat ze eens allebei toebehoorden aan eenzelfde mulder, namelijk Pieter Mehauden uit Munkzwalm. Tussen de Gaversesteenweg en de Beekstraat stond een houten staakmolen. Hij werd vermoedelijk gebouwd in de 15e eeuw en was eigendom van de familie Van der Gracht, heren van Melsen. Op 08 april 1758 werd de korenwindmolen verkocht aan Pieter Mehauden; waardoor de windmolen los kwam van de heerlijkheid. In 1812 was hij eigendom van molenaar Augustinus Van Oostende,
neef en knecht van Pieter Mehauden. Hij werd verkocht in 1845 aan Jacques Verhaeghe-Van Poucke en
kwam door erfenis in bezit van Alfred Verhaeghen-De Smet de Naeyer, grondeigenaar en burgemeester te Melsen. De molen veranderde nog een aantal malen van eigenaar maar bleef steeds bediend door afstammelingen van Augustinus Van Oostende. Tijdens de 1e WO liep de molen ernstige schade op. In 1951 werd de houten molen geklasseerd, doch op 8 augustus 1960 werd een windstoot hem fataal. Het puin werd geruimd en de molenberg werd afgegraven.

Stenen molen Munte (verdwenen)

Merelbeke

Ook Munte kende tijdens de vorige eeuw twee windmolens, een stenen en een houten exemplaar. Van de stenen graan- en oliewindmolen die langs de overzijde van de Bosstraat – ter hoogte van “Stokt” - stond, bleef niets bewaard; ook geen afbeelding. Hij was lange tijd in bezit van de familie Van Den Meerschaut. Camiel Verbruggen-De Corte verwierf hem in 1909. In 1919 werd de molen volledig afgebroken. Tot de fusie van Munte met Merelbeke, was de Bosstraat bekend als “Molenhoek”.

Kruis Lieven Here

Munte

Beweerd wordt dat voor de aanmaak van het “Kruis Lieven Here” balken afkomstig van de stenen molen zouden zijn gebruikt. Het kruis wordt geflankeerd door 2 Hollandse linden - Tilia x europaea (Omtrek 220 cm - Hoogte 8 m).

Houten molen Munte (verdwenen)

Munte

De houten graanwindmolen van Munte bevond zich langsheen de Hundelgemsesteenweg. Hij werd vermoedelijk gebouwd rond 1775. Tijdens de 19e en 20e eeuw was hij eigendom van de families Haesebyt en D’Hollander. In 1945 werd de molen volledig afgebroken.

Tuinboom

Munte

Hollandse linde - Tilia x eurpaea (Omtrek 332 cm - Hoogte 23 m): in een voortuin.

Kerkhofboom

Munte

Hollandse linde - Tilia x europaea (Omtrek 352 cm - Hoogte 25 m): naast de motte (of het kerkhof) van Munte.

Stampkotmolen Hof van Quaethem(bewaard)

Munte

In Munte, in de Ruspoel n° 5-7 bevindt zich het Stampkot Hof van Quaethem, een beschermd hoevegebouw. De buitenzijde laat niet vermoeden dat meer dan een eeuw geleden binnenin dit gebouw olie werd geslagen (vandaar “Stampkot”) met een binnenrosmolen. De kollergang – bestaande uit twee arduinen lopers en één arduinen ligger – is nog aanwezig; de slagbank en het drijfmechanisme zijn verdwenen.

Welkomsbomen aan Clays van Muntestede

Munte

Beschermbomen aan de boerderij 'Clays van Muntestede'. Zomereik - Quercus robur (Omtrek 498 cm - Hoogte 20 m): oud gebruik om bij een boerderij een eik voor de gezondheid te planten. Hollandse linde - Tilia x europaea (Omtrek 332 cm - Hoogte 20 m): oud gebruik om bij een boerderij een linde voor de vruchtbaarheid te planten.

Onafhankelijksboom

Bottelare

Hollandse linde - Tilia x europaea (Omtrek 339 cm - Hoogte 17 m): boom ter ere van de Belgische onafhankelijkheid in 1830.

Lei-linden

Bottelare

Hollandse linde - Tilia x europaea (Omtrek 125 cm - Hoogte 5 m): zeven lei-linden rond de St-Annakapel.

Houten molen Bottelare

Bottelare

In Bottelare vindt men de Molenhoekstraat. Ter hoogte van de St.-Annastraat n° 36-38 bevond zich reeds in 1775 een molenberg, met daarop een houten graanwindmolen. Tijdens de 19e eeuw was hij bezit van de familie Van De Velde. De molen werd afgebroken in 1909. Het oude molenhuis bestaat nog en staat dwars in de St.-Annastraat.

Kapelboom

Bottelare

Hollandse linde - Tilia x europaea (Omtrek 225 cm - Hoogte 6 m): oude geknotte kapelboom, kapel werd bij de baanverbreding verderop geplaatst.

't Goed te Idegem

Lemberge

boerderij ''t Goed te Idegem' met een mooi voorbeeld van een hoogstammige boomgaard.

Treur beuk

Lemberge

Beuk (treur) - Fagus sylvatica (Omtrek 367 cm - Hoogte 12 m): treurboom in een voortuin naast de dorpschool.

rij paardekastanjes

Lemberge

Witte paardekastanje - Aesculus hippocastanum (Omtrek 314 cm - Hoogte 20 m): boom in de voortuin van de pastorij (nr.83). Blijkbaar ooit een rij witte paardekastanjes, die we verderop terugvinden (Omtrek 288 cm - Hoogte 20 m) in de voortuin van de gele Molenwyckhoeve (nr.95).

Houten molen Lemberge

Lemberge

Op welk tijdstip er in de Burgemeester Van Gansberghelaan in Lemberge een houten graanwindmolen werd opgericht, is niet geweten. Hij staat getekend op een kaart van 1641. Verder weten we dat deze molen in 1834 in de “Molenwijk” - ook “Duivelswijk” geheten – eigendom was François Van Gansberghe, molenaar. Tijdens WO I – meer bepaald op 22 augustus 1917 - werd de molen door de bezetter vernietigd. De molen en het erbij horende molenaarshuis vormden een hinder voor het Duitse vliegveld dat in de buurt ervan werd aangelegd; de molen vormde daarenboven een te opvallend oorlogsdoelwit voor de geallieerden.

Molenwyckhoeve (bewaard)

Lemberge

De zogenaamde “Molenwyckhoeve” – waarvan de molen en het molenaarshuis afhingen - is nog aanwezig op n° 95. De U-vormige hoeve werd aangepast tot een riant landhuis en draagt het jaaranker 1752 én een afbeelding van de molen in de zijgevel. Op het gebouwencomplex staat nog de originele windwijzer met molen, molenaar en lastdier. Op het erf ligt ook een molensteen.

Drieschmolen (verdwenen)

Merelbeke

In de Poelstraat, ter hoogte van huisnummer 102 stond een stenen graanwindmolen. Hij was gekend als “Drieschmolen” of nog als “Fransmanmolen”. Hij werd in 1839 opgebouwd door Josse Van Der Cruyssen en bleef in bezit van dezelfde familie tot 1914. In 1928 werd de molen verkocht aan Theophiel De Ruyck-Huys, landbouwer te Merelbeke. De molen werd tijdens WO II gebruikt als munitieopslagplaats. In de zomer van 1943 liet de weduwe van Theophiel De Ruyck de molen afbreken. De stenen werden verkocht. Het molenhuis, een U-vormige hoeve, die voor de molenberg stond, bestaat nog.

Stampkotmolen Merelbeke (bewaard)

Merelbeke

Op de Lembergsesteenweg 106 , vindt u de vroegere “stampkotmolen”, opgericht door Francies De Doncker in 1787. Het volledige domein van deze begoede familie, reikte tot de grijze hoeve op de hoek van de Lembergsesteenweg en de Burgemeester Maenhautstraat.