De pomp op de Grote Markt

Deze monumentale waterpomp dateert van 1710. Het was een eerste stap om zuiver drinkwater te voorzien. Maar in de 19de eeuw liep het mis toen de cholera zich onzichtbaar verspreidde langs vervuild water van de openbare waterpompen. De ziekte was in oktober 1848 via de Antwerpse haven ons land binnen gekomen en bereikte in 1849 Aarschot. In de stad overleden 117 inwoners, een oversterfte van zo’n 30 personen. De Aarschotse burgerij, die in betere omstandigheden leefde, was duidelijk gespaard gebleven.

In 1866 en 1867 waarde de ‘blauwe ziekte’ opnieuw rond in de stad. Alleen al in augustus 1867 stierven 47 mensen. Er werd geen kermis gevierd, maar wel werd de Sint-Rochusviering nieuw leven in geblazen. Die trekt nog steeds elk jaar op de vooravond van half oogst tienduizenden kijklustigen.

Zelfs in normale tijden was de kindersterfte hoog. In 1912 waren er 126 sterfgevallen waarvan 93 jongens en meisjes onder de 15 jaar. Elf kinderen werden doodgeboren en 23 baby’s haalden zelfs het eerste levensjaar niet.

Zuiver drinkwater zou lange tijd een probleem blijven. Zelfs het Demerwater werd nog gebruikt voor menselijke consumptie. In de decennia voor de Eerste Wereldoorlog waarschuwde de lokale geneeskundige commissie met aanplakbrieven voor een mogelijk gezondheidsgevaar van het pompwater en raadde in bepaalde periodes aan om het water te koken.

De Hagelandse steden Diest en Tienen hadden reeds in de late 19de eeuw aandacht voor het verbeteren van het drinkwaternet. In 1919, naar aanleiding van de wederopbouw, nam burgemeester Coomans contact met de Nationale Maatschappij voor de Waterleiding, die in 1913 opgericht was om de gemeentes te ondersteunen bij de drinkwatervoorziening. Onenigheid binnen het stadsbestuur en financiële moeilijkheden beletten een snelle uitvoering van de plannen en pas in oktober 1931 werd een deel van het waterleidingnet in gebruik genomen. Het te hoge gehalte aan ijzer in het water maakte het evenwel onaangenaam om te consumeren. Dit euvel moest verholpen worden zodat de officiële inhuldiging werd uitgesteld tot 18 september 1932.

Een interessant detail omtrent de hygiënische maatregelen die de stad nam, is het artikel 242 van het stadsreglement: herbergiers worden verplicht om ‘pisbakken’ te installeren want “daar waar geenen is, zijn de verbruikers verplicht hun water op den grond te maken en in de zomer verwekt dit stank en in de winters is het eene echte ijsbaan.”

Jan Rymenams