Osterwicker Kiepenkerl

Al jarenlang staat hier in Osterwick het standbeeld van een Kiepenkerl. Omdat de oude Kiepenkerl in 2021 gestolen werd, heeft de Heimatverein Osterwick een exacte kopie besteld.

Voor de productie van het nieuwe bronzen standbeeld waren verschillende werkstappen nodig. Het brons werd vervaardigd in de historische klokken- en kunstgieterei Petit & Gebr. Edelbrock in Gescher. Om eerst een afdruk van het oude standbeeld te maken, wordt dit in een speciale vormzand gelegd en met siliconenrubber en gips ingesmeerd. Dit proces wordt herhaald voor de achterkant van de figuur.

Zodra de gipsen schaal is uitgehard, wordt de eigenlijke mal voor de bronsgieting van was gemaakt. Met de hand wordt de was opgebracht, jute stof en steunbalken zorgen voor een betere stabiliteit. Vervolgens worden de helften samengevoegd en koelen ze af. Voor het gieten worden de siliconen en het gips weer verwijderd en het wassen model krijgt zijn laatste afwerking.

Nu stijgen de temperaturen in de gieterij: Pas bij iets meer dan 1000 graden kan brons gegoten worden. De mal is in de grond ingebed, via de gaten wordt het gloeiende brons in de mal gevuld. Zodra het brons hard is, wordt de figuur blootgelegd en gereinigd. In de nabewerking krijgt het brons zijn typische uitstraling: Er wordt geschuurd, gevlamd en gepatineerd. Tot slot wordt het standbeeld met een laag bijenwas afgewerkt en met een katoenen doek gepoetst.

Met de kracht van een tractor is het standbeeld hier aan de hoofdweg in Osterwick op de nieuwe zandstenen sokkel geplaatst en vastgezet – een waar juweeltje voor Osterwick, dat de Kiepenkerl een monument voor de eeuwigheid geeft.

Een mand op de rug, een pet op het hoofd en een rode doek om de hals – wie in de 19e en 20e eeuw in het Münsterland een man met deze voorwerpen tegenkwam, had te maken met een Kiepenkerl. De Kiepenkerle waren zwervende handelaren die van plaats naar plaats trokken om verschillende goederen te verkopen of aan te kopen.

Hun naam danken de Kiepenkerle aan de grote mand die ze op hun rug droegen. Deze werd Kiepe genoemd en was gemaakt van hout of gevlochten wilgentakken. Naast de pet en de rode halsdoek droegen de reizende handelaren klompen, een wandelstok en een blauwe schort. Tot op de dag van vandaag worden ze in deze kenmerkende kleding afgebeeld.

De Kiepenkerle handelden in huishoudelijke artikelen van allerlei aard. Ze trokken van huis naar huis om hun producten daar aan te bieden. Zeker geen gemakkelijke baan: want de Kiepenkerle legden met de zware rugmand lange afstanden af. Het beroep van Kiepenkerl werd doorgaans uitgeoefend door mannen die bijzonder groot en sterk waren. In ruil voor zijn producten eiste de reizende handelaar geld of ruilde de waren tegen landbouwproducten zoals eieren. Deze kon hij goed in zijn Kiepe vervoeren en elders omzetten in geld.

In de loop der tijd werden de Kiepenkerle steeds georganiseerder: ze spraken af in welke gebieden en op welke dagen ze handel mochten drijven, om onderling geen concurrentie te hebben. Daarnaast had elke Kiepenkerl een wandelbedrijfsvergunning nodig om de in- en verkoop van goederen te mogen afhandelen.

Naast hun activiteiten als handelaren hadden de Kiepenkerle een andere belangrijke taak: Op hun reizen kwamen ze veel rond en hoorden allerlei verhalen. In het volgende dorp konden ze de nieuwtjes die ze elders hadden vernomen, door vertellen. Sommige bewoners wisten dit voor zichzelf te benutten en gaven de Kiepenkerle boodschappen mee of lieten huwelijksaanzoeken regelen.

De tijd van de Kiepenkerle kwam in de eerste helft van de 20e eeuw ten einde: Enkele van hen werden sedentair en openden winkels of deden hun handelsreizen met de auto. Ook al is het beroep van Kiepenkerl al bijna 100 jaar uitgestorven, speelt de reizende handelaar als historische figuur in het Münsterland nog steeds een grote rol: Of het nu gaat om standbeelden, verenigingen, radiostations of souvenirs, de herinnering aan de Kiepenkerle is in de regio nog steeds levendig!

Charly