De Demeroever aan de Hoogbrug. Stenen in het water.

Aan de Hoogbrug en de Amerstraat, zien we verschillende vormen van versteviging van de oever.

Een voorbeeld van een vroegere periode (Middeleeuwen en Ancien Regime) vinden we terug in de funderingen van de ‘Harmonie’. Dit gebouw werd na de verwoesting tijdens de Eerste Wereldoorlog heropgebouwd. Dit gebeurde op de fundamenten van het vroegere gebouw. De Demeroever is hier verstevigd met ijzerzandsteenblokken. Deze hebben een flink formaat en kwamen uit groeven met kwaliteitsvolle ijzerzandsteen. IJzerzandsteen en water zijn geen slechte combinatie in toepassingen zoals kades en watermolens. Wanneer deze steensoort niet meer populair wasvoor belangrijke woningen – zowat vanaf het einde van de15de eeuw – , werd ze nog wel voor dergelijke toepassingen aangewend. Dat zullen we straks ook zijn bij de 's Hertogenmolens.

Stroomopwaarts zien we op de rechteroever dat de kademuur gebouwd werd met baksteen. Dit gebeurt in de tweede helft van de 19de eeuw, wanneer de Demer die op dat moment voor de stad nog een interessante economische waarde heeft, gekanaliseerd wordt. In die periode is de beschikbaarheid van ijzerzandsteen reeds beperkt. Er ontwikkelt zich stilaan een baksteenindustrie, die in de burgerlijke en industriële bouwkunde een ongemene opgang zal kennen. Baksteen is kwalitatief interessant en het formaat is op de bouwwerf gemakkelijk hanteerbaar. Uiteraard vraagt het metsen van een bouwwerk van honderdduizenden stenen heel wat metselaars en tijd. We zien echter dat baksteen door de werking van water en vorst verweert. In een eerste fase worden de voegen aangetast als gevolg van weersomstandigheden ofdoor bacteriën, schimmel- en plantengroei. Eens de voegen sterk verweerd zijn , kunnen bakstenen makkelijk loskomen uit het metselwerk. In een laatste extremere fase kunnen gaten zelfs zo diep en groot worden dat de structuur van de kademuur in het gedrang komt.

Een derde mogelijkheid die we hier zien om de oever te verstevigen, werd bij de recentere herstellingen uitgevoerd en bestaat uit schanskorven van gevlochten ijzerdraad, gevuld met ruwe blokken natuursteen. De uitvinding van metalen schanskorven dateert van het einde van de 19de eeuw, toen in het noorden van Italiê de rivier de Rebno door zijn dijk brak en dit de meest efficiënte en minst dure oplossing bleek te zijn.

In de zomer zijn deze schanskorven hier helemaal begroeid, zodat je ze niet meer kan zien.

Jan Rymenams