Plataan

Geen enkele boom zo populair in de stad als de plataan. Hier zien we hem dikwijls als laanboom, en in Zuid-Europa kom je hem daarnaast ook vaak tegen centraal op het marktplein.

Maar waarom is die plataan nu zo'n graag geziene stadsboom? Wel, dat heeft met zijn schaduw te maken! Uit grootschalige bevragingen bleek immers dat de schaduw van een plataan als de meest 'aangename' schaduw wordt ervaren. Omdat het bladergestel van een plataan altijd nog een beetje licht doorlaat. In tegenstelling tot een beuk bijvoorbeeld: die creëert een erg donkere schaduw. En wie de schaduw van een plataan aangenaam vindt, is in 'goed' (laat ons zeggen: 'beroemd', de man was naar het schijnt nogal opvliegend en egocentrisch) gezelschap: Ook Napoleon verkoos de plataan als schaduwboom. Hij liet in Frankrijk langsheen alle lanen platanen aanplanten, zodat zijn manschappen overal in de schaduw konden marcheren.

Het woord plataan is afgeleid van het Griekse platys wat plat of breed betekent en te maken heeft met de afgeplatte, brede kroon van de boom. Voor Grieken is het trouwens een belangrijke boom. De Griekse oppergod Zeus werd immers nogal vaak getroffen door de pijlen van Eros. Om zijn jaloerse echtgenote Hera te verschalken, koos hij dikwijls voor een gedaanteverandering. Zo ontvoerde hij de lieftallige Europa in de gestalte van een stier naar het eiland Kreta waar hij met haar trouwde in de gedaante van ... een plataan!
Uit dit huwelijk werd onder andere koning Minos van Kreta geboren. Door deze belangrijke gebeurtenis in het godenleven, mocht de plataan altijd haar bladeren houden. Inderdaad bestaan er op Kreta 29 exemplaren van een altijd groene soort uit de platanenfamilie.

Ook onze aartsvader Jakob deed beroep op de eigenschappen van de plataan. Jacob had het niet zo getroffen met zijn toekomstige schoonvader Laban. Het duurde lang vooraleer deze zijn toestemming gaf om zijn dochter Rachel te laten trouwen met Jakob, en zelfs na de verloving beschouwde hij Jakob vooral als een goedkope werkkracht. Daar Jakob maar een arme schooier was, moest hij eerst 7 jaar voor Laban werken. Jacob maakte met zijn schoonvader de afspraak dat alle schapen en geiten met een afwijkende kleur dan zijn eigendom zouden worden. Laban dacht dat dit een goede afspraak was aangezien oosterse schapen vrijwel altijd wit zijn en de geiten bijna altijd zwart.
Jacob zag echter de kans om zo zeer vermogend te worden. Er wordt beschreven dat Jacob de takken van een plataan schilde en die in de drinkbakken van het vee legde. Hierdoor kregen de lammeren strepen en vlekken en werden deze zijn eigendom.
Na deze 7 jaren bereidde men een feestmaal en werd Jacob dus een rijk man. Dit verhaal wortelt in de signatuurleer. Daarin gelooft men dat de vorm/kleur/... iets zegt over de functie. De gevlekte stam van een plataan zorgt zo voor vlekken. Okkernoten zijn dan weer goed voor het brein: hun vorm lijkt inderdaad goed op die van menselijke hersenen.

In het Engels heet de plataan echter button wood, naar de zaadbollen die in de boom hangen. Wie de beurs volgt, kent misschien de "button wood agreement". Deze werd in 1792 getekend in New York. Naarmate New York groeide kwamen veel ondernemers er zoeken naar kapitaal om hun zaak te financieren. Er bestond echter geen centrale plek, de meeste contacten verliepen in één van de vele koffiehuizen. Voor een van deze cafeetjes stond een schaduwrijke plataan. Omdat de ruimte binnen te krap werd, besloot met op 17 mei 1792 buiten onder de plataan te vergaderen. Uit dit overleg volgde de overeenkomst dat de vierentwintig effectenhandelaars nog slechts met elkaar zaken zouden doen voor een commissie van 0,25%. De organisatie kreeg een aantal jaren later haar naam "New York Stock & Exchange Board" maar ging de geschiedenis in als de Button Wood Agreement, ofwel: de stichting van de beurs van New York.

BOS+