Diestiaanse ijzerzandsteen in de Klokkenkuil

Je zou het niet verwachten, maar hier in de zandige Kempen werd natuursteen ontgonnen, de zgn. Diestiaanse ijzerzandsteen. Deze roestbruine steen kun je gemakkelijk terugvinden in historische gebouwen zoals de plattelandskerken. De steen is enkele miljoenen jaren gelden ontstaan toen de zee hier ijzerrijk zand heeft afgezet. Na het terugtrekken van de zee werden de banken van ijzerzandsteen gevormd. Deze ijzerbanken kwamen niet overal gelijkmatig voor. Regen en wind zorgde er voor dat de bodem in de buurt van de ijzerbanken wegspoelde, maar niet de ijzerbanken. Die bleven als heuvels duidelijk herkenbaar in het landschap. De Molenberg hier is er zo eentje, maar ook de Kapittelberg in de buurt is een heuvel van ijzerzandsteen. De kuil waar we staan, was een steengroeve. Alleen wanneer men materiaal nodig had om een gebouw op te trekken of te herstellen, werden de stenen losgehakt. Deze bedrijvigheid was altijd tijdelijk en had een concreet doel. Zo konden deze groeves soms jarenlang ongebruikt liggen.
De steen werd niet zo vaak naar andere regio's geëxporteerd. Als het gebeurde, bv. richting Antwerpen, dan werden de stenen langs het water, over de Nete, vervoerd.

Vanwaar de naam 'Klokkenkuil'?
Tijdens de Franse overheersing roofden de Fransen de klokken uit de kerken. De brigands gebruikten tijdens de Boerenkrijg klokkengelui om de opstandelingen op te roepen. Zo'n actie wilde het Franse bestuur in de toekomst beletten. Maar ook het brons van de klokken, de klokkenspijs, kon gebruikt worden voor het smeden van kanonnen. De legende gaat dat de buurtbewoners de klokken uit de kerken hier zouden begraven en voor de Franse verstopt hebben. Dit was het verhaal dat de onderwijzers van Herselt aan de schoolkinderen vertelden, maar in werkelijkheid is de verklaring minder van heldhaftig dan wel een verhaal van zwaar labeur. Om de zwaar geladen kruiwagens met brokken ijzerzandsteen uit de kuil te rijden, moesten de werknemers in een grote boog tegen de helling van de kuil omhoog rijden. Zo ontstond de klokvorm.

Jan Rymenams