Het Ralisbroek, een zeldzaam kwelgebied

Het Ralisbroek dat we nu ervaren als een bos was lange tijd een nat grasland. De tram zou hier in 1904 nog door de weilanden rijden. Het grondwater is wat men noemt ‘kwel’: het komt van hoger gelegen gebieden en glijdt als het ware op een ondoordringbare kleilaag hier naartoe. Op dit lage punt wordt het water naar boven gestuwd.

Vanaf het interbellum werd het grasland stilaan omgezet naar bos om ongeveer in de jaren 1980 het huidige bosareaal bereikt te hebben. We vermoeden dat het bos vooral naar een aanplant van canadabomen evolueerde, maar zeker zijn we niet. Vandaag zien we trouwens veel hakhout van els staan.

Dat de broeken kunstmatig ontwaterd werden, kunnen we afleiden uit de vaak rechte loop van de beken in het gebied naar de Tieltse Motte en aan een raster van kleine beken op sommige plaatsen in de buurt van de Motte. De belangrijkste beek in het Ralis is de ‘Grootspanseel’.

Op de biologische waarderingskaart is het gebied als ‘biologisch zeer waardevol’ gekarteerd. Op de natte kleigronden spreekt men van zowel een alluviaal elzen-essenbos, met zomereik, wilg en berk en als een zuur eikenbos met zomereik en berk.

Het gebied is grotendeels een VEN-gebied. Dit wil zeggen dat het behoort tot het Vlaams Ecologisch Netwerk bestaande uit een selectie van de waardevolste en gevoeligste natuurgebieden in Vlaanderen. Een grasland waarlangs we passeren, behoort trouwens tot de ‘historisch permanente graslanden (HPG) en andere permanente graslanden in Vlaanderen, beschermd door de natuurwetgeving’.

De meest opvallende (voorkomende) bomen en struiken zijn canadapopulier, zomereik, vlier, hazelaar, els, esdoorn, af en toe een berk, eerder uitzonderlijk een es, beuk, hulst, meerdere braamsoorten, …

De wilde hulst die hier en daar opschiet is een interessante soort omdat ze kenmerkend is voor de Atlantische bossen van het koele, vochtige klimaat. In het oosten van Europa komt de soort in de bossen niet meer in het wild voor.

Als kruiden zagen we aan de drogere boszoom o.a. valse salie, nagelkruid, klimop, mannetjesvaren, wijfjesvaren, een enkele naaldvaren, moerasspiraea, hondsdraf, look-zonder-look, een zeldzame hoprank… In de natste gedeelten blijkt ijle zegge (Carex remota) aspectbepalend te zijn. Opvallend is dat brandnetel beperkt aanwezig is: een indicatie dat de stikstofvervuiling niet massaal is. Mogelijks beletten de hoge grondwaterstanden in het voorjaar dat de brandnetel – die doorgaans een snellere vegetatieve ontwikkeling in het voorjaar kent dan andere soorten- flink uitloopt.

Jan Rymenams