Het industriële Kortenberg

FIETSTOCHT HET INDUSTRIËLE KORTENBERG

(17,6 km, 90 min)

Dr. Henri Vannoppen

We vertrekken in de Klapstraat aan de MAALDERIJ LAMBRECHTS (nr. 24). Domien Lambrechts bouwde in 1925 deze mechanische maalderij. Het was een molen met stenen voor tarwe en voedergranen, samen met een handel in veevoeders en meststoffen. De molen werd aangedreven door een armgasmotor. In 1929 werd een cylindermolen met acht doorgangen geplaatst. Domien Lambrechts werd als maalder opgevolgd door Ferdinand Lambrechts. In 1953 werd de maalderij gemoderniseerd met een silo-installatie. In 1954 kwam er een moderne cylindermolen. In 1972 kwam er in de maalderij een bulkinrichting voor bloemlevering in silo aan bakkers. Later werd de maalderij volledig geautomatiseerd. Karel Lambrechts, de derde generatie, is de huidige molenaar.

We volgen de Peetersweg (voetweg 70) links naast de maalderij Lambrechts en komen uit op de Paddestraat die we naar links volgen om zo op het Dorpsplein met het Erfgoedhuis Kortenberg (Dorpsplein, nr. 16) aan de Sint-Amanduskerk van Erps uit te komen.

Aan de noordzijde van de kerk, op de hoek van de Peperstraat en van de Dorenbaan ligt de KAARSGIETERIJ SALENS (nr. 32) naast het gemeentehuis. Dit pachthof was vóór 1850 bewoond door kuiper Petrus-Joannes Salens (1767-1850) die hier in 1846 een waskaarsgieterij had. Het was een ambachtelijk bedrijf. De waskaarsgieterij, nu het pachthof Ackermans, werd prachtig gerestaureerd.

We keren terug naar het Dorpsplein en volgen rechts de Kammestraat. Deze straat herinnert aan een kamme of brouwerij. Waar nu het nieuwe gebouw staat van het Rust-en Verzorgingscentrum O.-L.-Vrouw van Lourdes stond in de 19de eeuw de JENEVERSTOKERIJ EN BROUWERIJ VAN DER ELST. In de eerste helft van de 19de eeuw vonden we in het pachthof Vanderelst een jeneverstokerij en een brouwerij. In de kloostermuur langs de Kammestraat stond rond 1970 nog de steen met het opschrift "Jeneverstokerij Vanderelst-Ectors".

Naast het Rust-en Verzorgingscentrum ligt de KAM VAN JAN VAN RANSEM (nr. 7).
Dit was een 17de eeuws pachthof waaraan een brouwerij verbonden was.

We volgen de Kammestraat en laten de Dreef en de bronnen van de Wiesbeek links liggen en komen zo op de Heuve die we naar links volgen. De Heuve geeft uit op de Engerstraat die we naar rechts volgen. De gemeentelijke werkplaats (Engerstraat nr. 172) was DE KLOMPENFABRIEK DE KERF.
We volgen de Engerstraat tot de rotonde aan de Mechelsesteenweg, steken de spoorwegbrug over en komen zo op het grondgebied van Kortenberg. (Alternatief: onder de sporen van het station naar de Stationsstraat). Links bemerken we het SPOORWEGSTATION VAN KORTENBERG.
Het eerste station werd geopend op 15 december 1865. Er was ook een goederenloods aan verbonden. Rond 1910 was het station van Kortenberg belangrijk voor de melkhandel, de aardappelen en de steenkool. Met de SST kwam er een volledig nieuw onbemand station.

We volgen de Stationsstraat tot aan de Leuvensesteenweg.
We volgen de Leuvensesteenweg naar rechts.
Links op de hoek van de Kerkstraat en de Leuvensesteenweg lag de BROUWERIJ DE KEIZERIN (nr. 244). We vinden in 1796 Jan-Frans Vleminckx als brouwer. Het was een brouwerij gevestigd in een klein gebouw. Ze omvatte twee kuipen en twee ketels. Rond 1840 was deze ambachtelijke brouwerij eigendom van Henri Haesaerts die ze ook uitbaatte.

We rijden de L. Maesstraat, het oud gemeentehuis en het Dr. V. Dewalsplein voorbij.
Links bemerken we het bankkantoor ING. vroeger de BROUWERIJ VAN MEERBEECK (nr. 200). Deze brouwerij werd na WO I de wasserij van Edgard Vande Pitte.

Het volgende gebouw was de ERWTENKLOVERIJ HENSMANS, later de BROUWERIJ DE OUDE LEEUW en nog later de BROUWERIJ VAN DOREN (nr. 198). Leo Hensmans vestigde in dit deel van de "Drie Koningen" een erwtenkloverij. "De Drie Koningen" was één van de grote Kortenbergse pachthoven. Hieraan was tot 1861 een "relais" of wisselplaats voor paarden verbonden. De familie Hensmans leverde de paardenpostmeesters.
De brouwerij Van Doren werd in 1914 door de Duitsers in brand gestoken, maar na de oorlog heropgebouwd. In 1927 kwam de N.V. Wasserij van Kortenberg in deze gebouwen terecht.
We slaan links de St. Catharinastraat in. We volgen links de Bosstraat langs het De Walsplein. Zo komen we uit in de Brouwerijstraat, de vroegere Dorpsstraat. We rijden rechts de kerk van Kortenberg voorbij.
Links bemerken we de BROUWERIJ PIRON (nr. 51-49 met blauwe poort). Piron was eerst brouwer in "De Oude Leeuw" op de Leuvensesteenweg, maar vestigde in 1906 een nieuwe brouwerij op de Dorpsstraat, nu Brouwerijstraat. De brouwerij was gespecialiseerd in Leuvens.

Op de hoek van de Brouwerijstraat en van de Kiewitstraat ligt de OLIESLAGMOLEN GANSEMANS, later de BROUWERIJ SCHUERMANS in de Vierwegenscheden (nr. 4). Notaris en griffier Guillaume Gansemans kocht in 1725 dit herenhuis. Er was een smoutmolen met paarden aan verbonden. Dit was geen succes. In 1747 was hij nog bestaande, maar reeds zes jaren buiten gebruik. In 1847 was burgemeester Lambert-Joseph Schuermans hier smoutmulder. In 1896 ontstond hier de brouwerij St.- Amandus of de brouwerij Schuermans. Ze brouwden Geuze Lambic, Hard's Ale, Boxer, White Cat of "het katje" en Leuvens. In 1958 werd deze brouwerij door Vanden Heuvel overgenomen.

We volgen de Kiewitstraat eventjes naar rechts en slaan links de Abdijdreef in. Rechts bemerken we de MELKERIJ SALKIN.
Deze ontstond in 1897 o.l.v. Marie Salkin onder de naam "Laiterie de l’Abbaye de Cortenbergh".
De eerste melkerij was gevestigd in de Bouwerij, die eigendom was van Leon Matthieu die in Leuven woonde en een oom was van Marie Salkin. Vervolgens kwam de melkerij naar het Veehof en tenslotte bouwde Marie Salkin haar eigen melkerij en haar eigen veestallen (nu de villa's nr. 18 en 20).

Op het einde van de Abdijdreef lag de METERFABRIEK LAFOSSE of de "Manufacture Le Cygne N.V." opgericht rond 1921. Le Cygne was groothandel in gereedschappen en wss gespecialiseerd in meetinstrumenten. Het huidig adres is Minneveldstraat 44.

We keren terug en slaan rechts de Kiewitstraat in.
Vervolgens volgen we rechts de Minneveldstraat en slaan op het einde rechts de Prinsendreef in. Rechts bemerken we de IJSKELDER. De ijskelder werd tussen 1840 en 1850 gebouwd door Graaf Amaury de Merode samen met de aanleg van de S-vormige vijver achter het kasteel. De uitgegraven aarde van de vijver is thans nog zichtbaar als lieflijk bebost heuveltje, tussen de vijver en het kasteel. De ijskelder bestaat uit een cylindervormig metselwerk van bij de zes meter diep en met een doormeter die aan de bovenzijde ongeveer evenveel bedraagt. Bovenaan is hij overkoepeld en onderaan sluit hij conisch. Een gang van een vijftal meter met een sas geeft de toegang. Toen de kelder werd gebouwd heeft men er Hollandse linden rond geplant. Het ijs diende als wijnkoeler, voor het bereiden van roomijs en sorbets of voor de begeleiding van koude visschotels. IJs werd ook voor medische toepassing gebruikt bv. bij infecties zoals de blindedarmontsteking. In de ijskelder van het kasteel de Merode konden zeventig m3 ijs of tachtig stortkarren opgeslagen worden. De ijskelder lag er vervallen bij. De Cultuur-Historische Vereniging diende in 1987 de ijskelder als restauratieproject in bij de Koning Boudewijnstichting. Dit project viel buiten de prijzen. In 1989 restaureerde de gemeente Kortenberg met de instemming van de huidige eigenaar Prins Jean de Merode deze ijskelder die officieel geopend werd in 1989.

We vervolgen de Prinsendreef en bemerken links het kasteel de Merode met de MELKERIJ ST. MARTINUS in de OSSEKOP.
Deze stoommelkerij werd in 1898 in de stallingen van het kasteel door graaf Jean de Merode opgericht. De melk werd daar gesteriliseerd. In Brussel had deze melkerij een winkel "Laiterie d'Everberg" in de Wetenschapstraat.

We vervolgen de Prinsendreef. Aan het eerste pleintje ligt de MELKERIJ STORMS (nr. 24–26-28): nu Stonemanor - Britisch Tearooms. Deze stoommelkerij in Friese stijl werd opgericht recht tegenover de Prinsendreef door een Nederlandse familie uit Texel, Rayer-Bakker. Julien Storms nam deze melkerij later over. Ze werkte tot in 1940. Toen werd ze op bevel van de Duitsers gesloten.

Rechtdoor komen we in de Steenhofstraat en zo in de Annonciadenstraat met links de MOLEN NOPPEN (nr. 33).
Felix Lambrechts, de zoon van de molenaar van Melsbroek kocht in 1882 de houten standaardmolen van graaf de Merode. In 1893 kocht hij een stuk grond van Franciscus De Coster en bouwde er een stenen bovenkruier van 9 stenen dik en een woning zonder bovenverdieping. De stenen werden op de grond zelf gebakken. Om alle concurrentie te vermijden heeft Felix Lambrechts de vorige molen afgebroken. De opeenvolgende molenaars waren Louis en Domien Lambrechts, zonen van Felix en tenslotte Henri Coenaerts, de schoonzoon van Felix. Coenaerts verkocht de bovenkruier aan Clement Noppen. Die vestigde hier een cylindermolen.

We slaan links de Gemeentehuisstraat in.
We komen rechts aan het gemeentehuis van Everberg en slaan naast het plein links af.
Rechts zien we DE DRIE LINDEN (nr.7) en de SMIDSE VAN DOREN (nr.5).
De Drie Linden was in de 17de, 18de eeuw een belangrijk pachthof. Het jaartal 1628 vinden we op de muur langs de Blokstraat. Aan dit pachthof was een kamme of brouwerij verbonden. In het midden van de 19de eeuw was hier de smidse van Joseph-Franciscus De Coster gevestigd. In 1986 kocht de gemeente Kortenberg dit gebouw voor de Jeugdclub "Den Uyl". De naburige woning was de smidse van "Jan Rens". Jan Van Doren, zoon van "Rens" Laurent van Doren.

We slaan rechts de Annonciadenstraat in en komen zo aan de kerk van Sint-Martinus en Sint-Lodewijk te Everberg.
Tegenover de kerk vinden we de MELKERIJ CREPIN (Annonciadenstraat 3). Deze woning is gebouwd door Felix Moll een zelfstandig stucadoor. Hij verkocht dit huis kort na 1900 aan Leon Adolphe Marie Crepin (°Mechelen 1873) die er een melkerij vestigde. Crepin liet de melkerij over aan de Nederlander Rayer Bakker (°Texel 1866) die er ook een melkerij had. Het huis was te klein voor die industrie en de Nederlandse familie bouwde een nieuwe moderne melkerij waar later de familie Storms haar bedrijf had.

We volgen eventjes de Annonciadenstraat naar rechts.
Op de hoek van de Dalemstraat en de Wolvestraat ligt het Gasthuishof (Dalemstraat nr. 3). Aan dit pachthof was in de 19de eeuw een BROUWERIJ verbonden.

We rijden rechts de Twee Leeuwenstraat in die we volgen tot op het einde.
Op de hoek van de Twee Leeuwenstraat en van de Boeyendaalstraat lag de OLIESLAGMOLEN VANDERVORST. Deze werd gebouwd rond 1830 door Philippus-Josephus Vandervorst. In 1831 was het een smoutmolen met een paar molenstenen, een pers en twee stampers, het geheel werd door een paard voortbewogen. Het was een rosmolen die gevestigd was in het hoekgebouw dat afgebroken is. Het stond achter de kapel. Jan-Baptist Vandervorst († 1878) volgde zijn vader als smoutmulder op. Zijn weduwe Maria Theresia Tempier zette de zaak waarschijnlijk verder tot aan haar dood in 1893. De olieslagmolen werd nooit gemechaniseerd. De gebouwen evolueerden van een vierledig pachthof in 1831 tot een aantal woonhuizen in de 20ste eeuw.

We volgen de Hollestraat. Rechts bemerken we de woningen van de KAREELBAKKERS CAPPUYNS en LAUWEREYS (nr. 6 en 8). Louis Cappuyns (°1845) werkte rond 1900 samen met zijn neef Suske Cappuyns van Vrebos. De steen werd met de hand gemaakt. Eerst werd de klei in de winter gekeerd, vervolgens kwamen de moosmaker, de slijkaanvoerder en de vormer aan bod. De gevormde klei werd weggedragen en gedroogd. Tenslotte zat Louis Cappuyns zijn oven in. Deze laatste werd als steenbakker opgevolgd door zijn zoon Louis bijgenaamd "Pie Cappuyns" en door zijn schoonzoon Joannes Lauwereys-Cappuyns. De familie Cappuyns haalde Kruisborre uit en maakte stenen voor het kasteel Pauwels.

We volgen links de Ballingstraat die in Meerbeek uitgeeft op de Dorpsstraat. We rijden recht de Klein Vilvoordestraat in.
Rechts ligt de MELKERIJ VANNETELBOSCH (nr. 10). Het was een stoommelkerij beheerd door de broers Vannetelbosch.

We rijden links de nieuwe kapel van O.L.Vrouw van Lourdes voorbij en slaan de tweede straat links af nl. de Hulstbergstraat.
We komen uit tegenover het appartementsgebouw op de hoek van de Dorpstraat en van de Sint-Antoniusstraat. Hier stond de VERBRANDE KAM of de JENEVERSTOKERIJ VREBOS. Oorspronkelijk was dit een huisbrouwerij. Engelbert Vrebos die 103 jaar werd († 1829) woonde in de Verbrande Kamme. Zijn kleinzoon Jan Vrebos, de stoker, had hier in 1843 een jeneverstokerij die rond het midden van de 19de eeuw verdween. Gustaaf Leys ("Stakke") vestigde in het hoekhuis een stoommelkerij.

We volgen de Dorpsstraat eventjes naar links en slaan rechts de hoek om. In de Sint-Antoniusstraat vinden we links de BROUWERIJ VAN ROEY (nr. 13), in 1900 opgericht door gemeentesecretaris Gustaaf Van Roey. Zijn zonen Alfons en Louis Van Roey werden in 1914 vermeld als brouwers. De laatste brouwer was Fernand Van Roey, de zoon van Alfons. De brouwerij werd door deze laatste omgevormd tot een bierhandel in 1975.

Langs de andere zijde van de St. Antoniusstraat lag de woning van brouwer Louis Van Roey (nr. 12).

We rijden verder en slaan aan de Sint-Antoniuskerk van Meerbeek rechts de Alfons Dewitstraat in.
Op de N.O. hoek van de A. Dewitstraat en van de Constant Cludtsstraat ligt de MELKERIJ CLEMENT GIELIS (nr.22).
Clement Gielis had eerst een handmelkerij in het oud huis van ‘Schoen’ op de Dorpsstraat, dicht bij de C.Cludtsstraat. Vervolgens bouwde hij een stoommelkerij op de hoek van de A. Dewitstraat. Later vestigde Gielis een stoommelkerij op de Dorpsstraat nr. 231. In 1914 stond Clement Gielis aangeschreven als boterfabrikant. Hij reed toen met zeven paarden om melk op te halen en naar Brussel te voeren.

We slaan rechts de Constant Cludtsstraat in en komen zo op de Dorpsstraat, die we eventjes naar rechts volgen.
Links zien we de MAALDERIJ DE COSTER opgericht in 1900 door Petrus De Coster. Zijn zoon Louis De Coster was de laatste maalder (nr. 171 of de woning en nr. 171 A of de vroegere maalderij).

We keren terug langs de Dorpstraat en slaan links de Engelbert Moensstraat in.
Rechts zien we de MELKERIJ MOEYS (nr. 32). Dit was een stoommelkerij vóór WO I opgericht door Victor Moeys. Deze had een tijd melkerij te Bertem en een grote melkerij te O.L.Vrouw-Tielt.

We vervolgen de Engelbert Moensstraat en slaan links de Klein Vilvoordestraat in die we volgen tot aan de vernieuwde kapel in de Connebin. We rijden links de Bergstraat (aangeduid als buurtweg 3) in, laten buurtweg 20 links liggen en slaan na huis nr. 38 links de Onze Lieve Heerstraat in.
Op de hoek van de O.L. Heerstraat en van de Dorpsstraat ligt de MELKERIJ PENNINCKX (nr. 81). Louis Penninckx had een handmelkerij. Hij werkte samen met de handmelkerij De Becker te Schoonaarde-Erps. De Beisemse melkerij Soetemans nam de melkerij Penninckx over.

We slaan links de Dorpsstraat in en rijden rechts de Schoonaardestraat in om zo de deelgemeente Meerbeek te verlaten en de Leuvensesteenweg over te steken.
We volgen de Kouterstraat en rijden de brug over de spoorweg Brussel-Leuven over.
Deze spoorweghalte heette vroeger Olmenhoek. Het spoorwegstation is afgebroken.

We vervolgen de Kouterstraat en slaan rechts de Processieweg in. Tegenover de Processieweg op de Haaggatstraat ligt de OUDE MELKERIJ VAN DE BOERENBOND (Haaggatstraat nr. 1). Het was op het einde van de 19de eeuw een coöperatieve melkerij. We komen op de Vissegatstraat die we eventjes naar rechts volgen. We bemerken de BAKKERIJ-MELKERIJ-MAALDERIJ SALENS (Vissegatstraat nr. 57-59-61). De basis van dit industrieel complex dateert van rond 1880. Ferdinand Salens bouwde hier een woning met bakkerij. Zijn twee opeenvolgende echtgenoten waren dochters van de bakkerij Van Doren te Erps wat ook de bouw van een bakkerij verklaart. In 1898 begon ook hier de industriële revolutie. Ferdinand Salens kreeg de toestemming om een stoomketel te plaatsen. Met de stoomenergie werkte de maalderij sedert 1898 en de stoommelkerij sedert 1900. De maalderij werd tevoren aangedreven door een dorsmachine die door paarden aangetrokken werd en die onder de inrijpoort stond, een soort manege. De stoommelkerij Salens-Van Doren was de enige melkerij in Erps-Kwerps die pasteuriseerde. De melk werd per paardengespan naar Brussel, het afzetgebied bij uitstek, gebracht. Men maakte ook boter en kaas. De melkerij ging in 1934 ten onder wegens het dalend aantal melkkoeien. De maalderij stopte in 1955. Tijdens WO I had het bedrijf Salens zijn eigen elektriciteit opgewekt door een "génératrice". Tijdens het interbellum werd de stoomenergie vervangen door elektriciteit (1926) zowel voor de melkerij als voor de maalderij. Gustaaf Salens volgde zijn vader als bedrijfsleider op. Naast de bakkerij, maalderij en melkerij had de familie Salens vóór 1914 ook een grote boerderij, een winkel en een petroleumhandel.

We keren terug en volgen de Vissegatstraat tot aan het St. Pietersplein van Kwerps. We rijden rechts langs de Kasteelstraat.
Rechts vinden we de MELKERIJ BUELENS of de Ransemhoeve of het Hof ten Driesche (nr. 40). Petrus-Antonius Salens-Vandervorst erfde dit pachthof van zijn ouders Daniel Salens-Elseviers. Deze begon hier een handmelkerij. Men boterde er met een boterrad dat langs de buitenzijde van het gebouw stond en dat in beweging gebracht werd door een hond. Theresia Salens zette deze handmelkerij een tijdje verder. Zij was gehuwd met Alfons Buelens. Voor 1900 was deze handmelkerij verdwenen.

We volgen links de dreef tussen het recreatieterrein en het voetbalveld om zo uit te komen op het Hof ter Brugge (nr. 43).
We volgen dan links de tweede dreef die uitgeeft op het Hof van de Heren van Lathem (nr. 59).

We volgen de Oude Baan naar links. Op de Z.O. hoek van de Kwerpsebaan en de Oude Baan ligt de OLIESLAGMOLEN WAUTERS of de Rijckenberghoeve (nr. 310-312). In 1846 had Guillaume Wauters een smoutmolen in dit pachthof. Het was een rosmolen door paarden in beweging gebracht. Guillaume Wauters overleed in 1851 en zo verdween ook deze olieslagmolen "een Erps eiland" naast de pastorij van Kwerps. Op de Z.W. hoek van de Kwerpsebaan en van de Oude Baan stond vroeger de BROUWERIJ FEYENS die in de MORIAAN gevestigd was. Deze brouwerij vonden we in de eerste helft van de 19de eeuw. Ze werd afgebroken en op deze plaats staan nu de huizen nrs. 50-56.

We rijden naar rechts en volgen de Kwerpsebaan en slaan dan rechts de Zavelstraat in. Op de hoek van de Zavelstraat en van de Engerstraat lag de LIMONADEFABRIEK GOOVAERTS (nr. 3). Louis Goovaerts had op de hoek van de Zavelstraat een bakkerij, een herberg, een winkel en een limonadefabriek. Hij produceerde drie soorten limonade: rode of grenadine, gele of sinaasappelen en witte of citroen. Deze limonadefabriek had filialen te Veltem en te Sterrebeek. De limonaderonde verliep met paard en kar. Dit klein familiebedrijf verdween met de Eerste Wereldoorlog.

We volgen rechts de Klapstraat en bereiken ons vertrekpunt de MAALDERIJ LAMBRECHTS (nr. 24).