Portsmouth

Portsmouth ligt aan de basis van de wetenschapsdiscipline oceanografie.

Vanuit deze belangrijke marine- en havenstad aan de zuidkust van Engeland vertrok op 21 december 1872 de driemaster HMS Challenger, het omgebouwde oorlogsschip dat wordt gezien als het officiële startpunt van het systematische oceanografische onderzoek. In de uitgestrekte, natuurlijke haven van Portsmouth, omringd door dokken, arsenalen en werven van de Royal Navy, maakten bemanning en wetenschappers het schip klaar voor een lange wereldreis over de oceanen.

De reis van de HMS Challenger (1872–1876) geldt als de geboorte van de moderne oceanografie omdat het de eerste wereldomspannende expeditie was die expliciet was ontworpen om de oceaan systematisch te meten en te beschrijven.

Aan boord registreerden de wetenschappers op honderden stations dieptes (met loodlijnen), temperatuurprofielen, zoutgehalte, stromingen, waterchemie en sedimenten, en deden ze net- en bodemvangsten om leven uit de diepzee te verzamelen. Zo toonden ze onder meer aan dat de gemiddelde oceaandiepte rond 4 km ligt, dat er zelfs in grote diepte volop leven is, ontdekten ze een van de diepste punten van de oceanen (het latere Challenger Deep in de Marianentrog) en beschreven ze duizenden nieuwe soorten. De resultaten vormden de basis voor bathymetrische kaarten, inzicht in oceaanbasins en stromingen, en maakten van oceanografie een volwaardige, datagedreven wetenschap.

Pascal Brackman