Oorlogsmonument bij het Capelse Veer

Het monument bij het Capelse Veer te Sprang-Capelle is opgericht ter nagedachtenis aan de hevige strijd die hier van eind december 1944 tot eind januari 1945 heeft gewoed tussen de geallieerden en de Duitse bezetter.

De inzet van de gevechtshandelingen bij het Capelse Veer was een Duits bruggenhoofd op de zuidelijke oever van de Bergsche Maas bij het Noord-Brabantse dorp Capelle. Ongeveer 1200 militairen zijn bij deze felle strijd om het leven gekomen, waarvan circa 500 geallieerden (merendeels Polen, Canadezen en Belgische mariniers) en circa 700 Duitsers. De wilg die bij het monument staat, heeft deze oorlogshandelingen van nabij meegemaakt en overleefd.

De strijd tussen Duitsers en Geallieerden zou vijf weken in beslag nemen. Een strijd die zich niet alleen kenmerkte door bloedige gevechtsacties onder barre winterse omstandigheden, maar ook door een prestigestrijd tussen generaals van beide kanten. De strijd kwam tot een einde door een commandowisseling aan Duitse zijde, waarop een bevel uitging het bruggenhoofd te ontruimen.

Nadat op 9 november 1944 de geallieerden Noord-Brabant ten zuiden van de Bergsche Maas van Duitsers hadden gezuiverd, werd de rivier de scheidslijn tussen bevrijd en bezet gebied. In de nacht van 8 op 9 november waren er op het eiland, ten noorden van het dorp Capelle, Duitse patrouilles actief. Ze bemerkten dat de geallieerden het eiland en de omliggende polder niet blijvend hadden bezet en vormden een bruggenhoofd. De Duitsers nestelden zich in de aanwezige huizen en maakten een begin met het aanleggen van stellingen. Het bruggenhoofd bood hen een natuurlijke dekking, doordat in het zuiden het eiland werd gevormd door de rivier het Oude Maasje en hier de polder doorsneed. Daarnaast hoefden ze ook niet steeds de Bergsche Maas over te roeien, die de noordelijke begrenzing vormde van het eiland.

Gedurende de maand november tot half december ondernamen de Duitse troepen patrouille-activiteiten in de omgeving. In de weken daarna werd het bruggenhoofd versterkt met manschappen, eerst met troepen van de 712e Infanteriedivisie en later met para's van de 6e Parachutistendivisie, en uitgebreide fortificaties.

Eenheden van de Poolse 1e Pantserdivisie die deze sector bewaakten, deden een verkenning op het eiland in de nacht van 28 op 29 december 1944. Ze stootten op hevige Duitse weerstand. Hierop werd besloten tot de vernietiging van het bruggenhoofd.

Een eerste Poolse aanval in de nacht van 30 op 31 december werd een catastrofe voor de aanvallers. Tot de verliezen behoorden 49 man, onder wie 11 gesneuvelden. Een tweede Poolse aanval werd in de nacht van 6 op 7 januari 1945 ondernomen. Ook nu bleek de Duitse verdediging te taai. De verliezen aan Poolse zijde waren hoog: 134 man, waarvan er 34 sneuvelden.

Een Britse elite-eenheid, het 47 Royal Marine Commando, deed een aanval in de nacht van 13 op 14 januari. Naast Britten waren ook Noren bij de eenheid ingedeeld. Deze aanval eindigde eveneens met grote verliezen: 49 man, onder wie 9 Noren.

Opnieuw werd een geallieerde operatie gelast. Nu door eenheden van de Canadese 4e Pantserdivisie. Ditmaal werd een grote aanval ondernomen op 26 januari overdag. Bij verrassing zou via de Bergsche Maas nog een kano-eenheid van 60 man het Duitse bruggenhoofd in de rug aanvallen. Vijf dagen zouden deze gevechten aanhouden. In de vroege morgen van 31 januari 1945 trokken de Duitsers zich vrijwillig van het bruggenhoofd Kapelsche Veer terug. Ook deze Canadese aanval kostte hoge verliezen: 240 man, waarvan er 76 sneuvelden.

Hans van Meerendonk