Slaperdijk en Roode Haan

In de 16e eeuw was er in de Gelderse Vallei voortdurend sprake van wateroverlast doordat de dijk van de Rijn bij Wageningen vaak bezweek. Met als gevolg dat het rivierwater tot ver in het gebied van de Bisschop van Utrecht doordrong. De Geldersen verzwaarden de Rijndijk wel in 1595, maar dat was niet genoeg. Na de zoveelste overstroming in 1650 vonden de Utrechtse Staten het welletjes en namen ze zelf de schop ter hand. Om het eigen gebied tegen het water te beschermen, werd de Slaperdijk aangelegd. De naam zegt het al: de dijk doet alleen dienst als het water onverwacht komt opzetten. Helaas voor de inwoners van Veenendaal werd de dijk aan de verkeerde (west)kant van de het dorp aangelegd. Alle afwatering in de richting van de Zuiderzee werd belemmerd en tot overmaat van ramp werd Veenendaal in 1855, toen de Grebbedijk weer eens doorbrak, getroffen door de grootste overstroming uit zijn geschiedenis. Alleen enkele hooggelegen delen bleven droog. Elf mensen verdronken.

Tussen Amerongen en Renswoude liggen verdedigingswerken van de Grebbelinie verborgen onder het groen. De werken werden in het verleden aangeduid met de namen als de Post aan de Roode Haan en het Werk aan de(n) Roode(n) Haan. De naam Roode Haan verwijst naar een -inmiddels verdwenen- herberg. De herbergier herinnerde daarmee aan de branden die woedden toen Spaanse troepen huishielden in Veenendaal en meer dan 100 huizen in vlammen opgingen.

De huidige werken aan de Roode Haan werden gerealiseerd in 1785-1786, toen men nog rekening moest houden met een aanval via de Emminkhuizerberg. Die aanval zou kunnen komen van het Oostenrijk van Joseph II, die voor spanningen zorgde in Europa. Het verdedigingswerk dat de toegang naar het westen op deze positie moest afsluiten bestaat in feite uit de versterkte Liniedijk in getenailleerde vorm. Dankzij deze vorm werd het mogelijk geschutsemplacementen voor kanonnen aan te leggen. De werken werden aangevuld met een halve Lunet aan de Renswoudse zijde van het water, waar ook geschut in positie kon worden gebracht.

de loop der tijd werd het Werk aan de Roode Haan enkele malen aangepast. Ook de sluis werd vernieuwd in 1847. Een paar jaar later, in 1866 wordt het hier mogelijk gemaakt om ook inundaties te stellen achter de liniedijk.

Toen de Grebbelinie als Valleistelling dienst ging doen tijdens de mobilisatiedagen werd het Werk bij de Roode Haan voorzien van betonnen kazematten. Het betrof vooral Gietstalen kazematten die in 1941 door de bezetter werden ontmanteld. Hier en daar liggen de betonnen resten nog in het terrein. Tijdens de meidagen 1940 stond bij de sluis tevens luchtdoelafweergeschut dat treffers leek te plaatsen op een overvliegend vliegtuig. De Junker stortte in ieder geval niet ver van de Slaperdijk neer. 

De Lunet ten noorden van de sluis is met enige moeite nog herkenbaar in het terrein. In de aarden wal zit nog een kazemat verborgen; een zogenaamd Stekelvarken voor een zware mitrailleur. Het loodsje van het Waterschap in de Lunet herbergt nog altijd de schotbalken, die de watervloed moeten tegenhouden, als de Grebbedijk doorbreekt.

routeburo