Friese Waterlinie

Deze toertocht maakt deel uit van een set van 7 toertochten m.b.t. de waterlinies in de Nederlanden.

Een waterlinie is een serie van defensieve werken die (deels) omgeven zijn door geïnundeerde gebieden.

In Nederland bleek het onder water laten lopen van gebieden een goede manier om de vijand tegen te houden. Hiertoe werden zelfs speciale waterstaattechnische werken gemaakt (bijvoorbeeld speciale inundatiesluizen).

Een waterlinie is vaak een snoer van vestingwerken met daartussen inundatiegebieden. De vestingwerken liggen rond steden en op hoger gelegen delen, die niet onder water gezet kunnen worden (accessen). Alleen bij acute dreiging werden de gebieden geïnundeerd.

De Friese Waterlinie

Eind zestiende eeuw liet de Friese stadhouder Willem Lodewijk een aantal schansen aanleggen langs de rivieren De Lende en De Tjonger en in het natte veengebied van Oost-Friesland. Hij deed dat om invallen van de Spanjaarden, waarmee we in oorlog waren, te voorkomen. We spreken dan echter nog niet van een waterlinie, want daarvan is pas sprake als er land met opzet onder water gezet wordt (geïnundeerd). In 1672 en 1673 raken we in oorlog met Frankrijk, Engeland en de bisschoppen van Munster en Keulen. Wij hadden hier toen vooral te maken met de bisschop van Munster, Bommen Berend. In eerste instantie was hij vooral gericht op Groningen omdat de bisschop daar in het gebied de Ommelanden bepaalde rechten had en hij vooral de zeggenschap wilde hebben over de Dijlerschans. Als je deze schans had, had je ook zeggenschap over de handel tussen Noord- Duitsland en Groningen. Groningen hield echter stand en viert het Gronings ontzet tot op de dag van vandaag op 28 augustus. Friesland begon ondertussen met het herstellen van de schansen en het onder water zetten van gebieden. Om dat te bereiken werden er in 1673 dammen aangelegd in de Tjonger en De Lende. Een groot succes werd dat echter niet. Want toen Bommen Berend op 24 augustus 1673 eindelijk de aanval op Friesland begon, kwamen de Münsterse troepen zonder problemen door De Lende en zelfs op bepaalde plaatsen over De Tjonger. De Bekhofschans bij Oldeberkoop en de Blessebrugschans ten zuiden van Wolvega werden binnen de kortste keren ingenomen en de hoofdmacht o.l.v. generaal Mornas trok zonder problemen over Makkinga en door De Tjonger naar Donkerbroek. Omdat er op 28 augustus een hevige noordwesterstorm los brak, die het water in de Zuiderzee omhoog stuwde en daarmee ook het water in De Lende en De Tjonger, dreigden de Münsterse troepen ingesloten te raken door het water. In paniek vluchtten de troepen toen via Wolvega en de Blessebrugschans weer naar Steenwijk waar Bommen Berend toen zijn hoofdkwartier had. Bij de overtocht over De Lende zijn toen tientallen Münsterse soldaten verdronken. Na 1673 heeft de Friese Waterlinie geen dienst meer gedaan.

De Friese Waterlinie is een verdedigingslinie die van Kuinre (aan de voormalige Zuiderzee), door beekdalen van de Linde en de Tjonger (Zuidoost-Friesland), richting Frieschepalen loopt. De linie, ooit opgericht om de Spanjaarden tegen te houden, beschermde Friesland in de 17e eeuw tegen aanvallen vanuit het zuiden. Meest memorabele aanval was in het rampjaar 1672-1673. De toenmalige bisschop van Münster wilde ‘Fryslân’ veroveren. De Friezen brachten de Friese Waterlinie in stelling en staken de dijken door. Het water steeg en het lukte de vijand niet om door te dringen tot Leeuwarden. De Friese Waterlinie bestaat uit verschillende verdedigingswerken, waaronder veel schansen (opgeworpen aarden wallen). Er wordt nu gewerkt aan het terugbrengen en het beleefbaar maken van de verdedigingslinie in het landschap.

De route start en eindigt middenin de voormalige Zuiderzee bij strandpaviljoen "Bij Ons in de Wellerwaard", Friesepad 4a, 8305 AZ Emmeloord.