Voormalige Luciferfabriek Swedish Match

De lucifersindustrie in de 19de eeuw was al een voorbeeld van een schakel in de wereldeconomie. Het bevatte Arabische gom. Daardoor was Vlaanderen verbonden met de Sahel. Al zorgde het giftige fosfor in die lucifer, het eerste globale wegwerpproduct, er wel voor dat arbeiders in de Geraardsbergse luciferfabrieken massaal aan kaakrot en andere pijnlijke kwalen leden.

Kaakrot, ook wel bekend als fosforkaak of “phossy jaw” in het Engels, is een ernstige en pijnlijke aandoening waarbij het kaakbot afsterft en rot—medisch bekend als osteonecrose van de kaak.

De directe oorzaak van kaakrot was blootstelling aan witte (of geel) fosfor. Witte fosfor werd veel gebruikt bij de productie van lucifers. Werknemers die wit fosfor hanteerden, ademden de dampen in of kregen het stof op wonden in hun mond, wat leidde tot ernstige infecties en necrose van het kaakbot.De ziekte werd gekenmerkt door gezwellen, etterende wonden, tandenverlies en afstervend bot in de kaak.

Witte fosfor werd in Europa doorgaans gewonnen uit fosfaaterts, afkomstig uit mijnen in landen zoals Rusland, de Verenigde Staten en Marokko.

Belgische luciferfabrieken, waaronder die van Geraardsbergen, importeerden dit witte fosfor van gespecialiseerde leveranciers en fabrieken, vooral uit Duitsland en Frankrijk, waar het productiemonopolie lag.

Pascal Brackman