Vuurvlinders in natuurgebied 'Papendel'

Papendel is een drassig natuurgebied van 8,4ha. Het bestaat uit hooi- en rietvelden, bos en dicht struikgewas. Er is een lange uitgerekte poel en een grote vijver met aangepaste afschuinde kanten, speciaal aangelegd voor de amfibieën. In de zomer groeien hier honderden gevlekte orchideeën en ook de breedbladige wespenorchis kan je hier ontdekken.

Op de Ferrariskaart staat het gebied aangegeven met de benaming Leusbosch en werd aangeduid als broekbos. Deze toestand dateerde reeds vanaf de 16de eeuw. Turfontginning was er reeds vanaf de 1375 gedocumenteerd. Op oude kaarten werd heel het gebied van het latere Begijnendijk en Pijpelheide aangeduid als een ‘moer’. In de 15de eeuw is het gebied uitgeturfd en werd het omgezet in hooilanden en ‘eussels’. Landbouwontginning ontwikkelde zich vanaf de 19de eeuw langs de Hannekensstraat. Het gebied had verschillende bestemmingen: naast broekbos werd het soms omgelegd naar hooiland, soms beplant met hakhout, uitzonderlijk zelfs met grove den.

De vijvers rondom het gebied werden vrij recent aangelegd als visvijvers. De beek die het natuurgebied afwatert, is de Peuterstraatloop die in Mechelen in de Vrouwvliet stroomt. Deze loop zou reeds in 1717 uitgegraven zijn voor een betere afwatering van het gebied. Dat ze door mensenhanden aangelegd werd, wordt aangetoond door de rechtlijnige loop.

Papendel kan zich beroemen leefgebied te zijn van de zeldzame ‘bruine vuurvlinder’. Deze vlindersoort werd tientallen jaren als uitgestorven beschouwd, maar ondertussen is ze opnieuw gezien in het grensgebied tussen Heist-op-den-Berg en Begijnendijk. Zijn leefgebied zijn de schrale tot matige voedselrijke graslanden, rijk aan kruiden en bloemen. Vooral veldzuring en schapenzuring, algemeen voorkomende planten van armere weilanden, zijn interessante gastplanten voor de rupsen van de bruine vuurvlinder. De vlinder zit graag op zonrijke, warme en luwe hoekjes omzoomd met houtkanten. Door een intensief beheer van de graslanden had deze vlinder het moeilijk en dus voerde Natuurpunt een passend beheer van de graslanden. Het maaibeheer gebeurt specifiek als sinusbeheer. De meeste gras- en hooilanden worden volledig gemaaid, ook in natuurgebieden. Maar waar gefaseerd sinus-maaibeheer wordt toegepast, wordt nooit meer dan 60 procent van de oppervlakte gemaaid. Door telkens in wisselende, sinusvormige patronen te maaien, ontstaat er een maximum aan variatie in habitats, met delen die een jaar of zelfs meerdere jaren overslaan tot delen die tot meermaals per seizoen gemaaid worden. Zo is er op elk moment van het jaar voor iedere soort wat wils, van nectarplanten tot overwinteringsplekken.

Jan Rymenams