De Friese terpen en Groningse wierden

De vruchtbare weidegronden langs de Friese kust vormden voor onze voorouders een aantrekkelijke plaats om zich te vestigen. Echter wisselden periodes van overstromingen en periodes waarin het land grotendeels droog lag elkaar af. Hoewel de bewoners van dit gebied als vestigingsplaats vaak al bestaande natuurlijke hoogtes uitkozen zoals kwelderruggen en oeverwallen woonden er in de beginperiode van kolonisatie veel mensen op maaiveldniveau. Lang niet iedereen slaagde er dus in om de voeten droog te houden wanneer het water, voortgestuwd door storm en hoog tij, de landerijen binnendrong. Velen sloegen op de vlucht voor het water, anderen weigerden kennelijk hun landgoed te verlaten en hoogden hun nederzettigen op met mest en kwelderzoden tot langzaam maar zeker hoogtes van soms bijna tien meter werden bereikt. Deze ophogingen of terpen zijn nu een karakteristieke verschijning in het Friese landschap.
Voorwerpen die in de loop der jaren in deze lagen zijn opgegraven hebben dan ook een belangrijke rol gespeeld bij het reconstrueren van de vroege geschiedenis van Friesland en zijn bewoners.
In Groningen worden terpen meestal “wierdes” genoemd. De dorpen ontstonden doordat veel van deze huiswierden aan elkaar groeiden tot een dorp. Dit proces is, hoewel gestopt, nog te herkennen in de vorm van 3 of meer verhogingen in het landschap waarop soms nog een boerderij staat.

Na de 14e eeuw was het gevaar van veroveringen door krijgsheren wellicht even groot als die van overstromingen hoewel deze laatste nog veel voorkwamen. Daardoor werden op sommige plaatsten versterkingen, zoals torens en steenhuizen, gebouwd welke vaak niet veel te maken hebben gehad met het ontstaan van wierden. De meeste wierden dateren van voor de grote bedijkingen (vòòr circa het jaar 1.000).

Pieter Erauw