Reghthuisplein in Nieuwkoop

Volgens de legende van Nieuwkoop is de plaats ontstaan doordat een groep landlopers in de twaalfde eeuw langstrok, en een kapot wagenwiel kreeg waarna ze besloten zich er permanent te vestigen. Dit wagenwiel is later opgenomen in het Wapen van Nieuwkoop. De eerste inwoners van Nieuwkoop waren echter geen landlopers, maar mensen die zich er vestigden voor de veenontgining. Uit deze veenontginning ontstonden aan beide kanten van de dijk een watermassa waarvan er één is drooggelegd, en de andere is veranderd in een natuurgebied dat tegenwoordig bekend staat als de Nieuwkoopse Plassen. In de drooggelegde polder groef men sloten om het weiland droog te houden, wat onbedoeld zorgde voor inklinking. Om te bepalen wie een stuk moeras mocht ontginnen, maakte men gebruik van de vereenkomst: cope. Ieder nieuwe stuk was dus een nieuwe cope. Hieruit is de naam Nieuwkoop ontstaan.

Op het reghthuysplein staat het reghthuys en de reghthuystoren. Het Reghthuys is een rechthoekig gebouw uit 1628 (jaartal in voorgevel, zie boven) met zadeldak.
Aan de voorzijde een rijk gedetailleerde puntgevel met pilasterstellingen, vensters met houten kruiskozijnen en luiken en een topfronton met een gebeeldhouwde bekronende wapenleeuw. Verder zes sierankers en een justitiabeeld in een nis boven de ingang. Boven de vensters gevelstenen met het opschrift 'DISCITE IVSTITIAM', dat wil zeggen: 'Leert gerechtigheid betrachten'.

Toen Johan de Bruyn van Buytewech in 1617 'Heer en Meester' werd over de Heerlijkheid Nieuwkoop liet hij in 1627 een royaal woonhuis bouwen met een toren die nog steeds het Reghthuysplein siert. Het woonhuis, al gauw het Hooge Huys genoemd, is helaas verdwenen. Wegens gevaar voor instorting is het bouwwerk in de negentiende eeuw op de stevige toren na gesloopt. In de bakstenen huid van de toren zijn nog de doorgangen te zien, die eertijds toegang gaven tot de hoger gelegen verdiepingen van het herenhuis.

Om het contact met ambtenaren gescheiden te kunnen houden van zijn privéleven, liet Johan schuin tegenover zijn woning een tweede gebouw neerzetten ten behoeve van schepenen, ambachtsbewaarders en andere lieden met wie hij als bestuurder te maken had.
De bouw vond plaats in 1628, toen de Hollanders in hun steden de charmantste huizen bouwden, terwijl admiraal Piet Hein de Spaanse Zilvervloot kaapte om diezelfde Hollanders aan goud, zilver en andere kostbaarheden te helpen.
Al gauw werd het mooie, vrijstaande gebouw ' Reghthuys ' genoemd, omdat zich onder de Nieuwkopers geboefte bevond, waarover recht gesproken diende te worden. Bovenin de gevel prijken nog – net als op een kant van de toren – de wapens van Johan en zijn vrouw Cornelia van Duyvelandt van Rhoon, terwijl op de gevel van het Reghthuys naast Vrouwe Justitia de vergulde spreuk is te vinden: 'Discite Ivstitiam', leert gerechtigheid betrachten. Onderin het gebouw was een cachot, waarin het te veroordelen gespuis tijdelijk kon worden opgesloten.

Twee eeuwen later kwam het pand als Raadhuis in gebruik, hetgeen duurde tot 1933. Nadat de Vereniging voor Monumentenzorg Hendrick de Keyser het gebouw in 1949 als beschermd monument had aangekocht, werd het van 1959 tot 1961 met grote zorg gerestaureerd en in de oorspronkelijke staat teruggebracht.

De Reghthuystoren is te bezoeken. Vanaf de 35 meter hoge Reghthuystoren heb je een weids uitzicht over het hele de Nieuwkoopse plassen aan de ene kant en de polderland aan de ander kant. Verrekijkers zijn ter plaatse beschikbaar, maar vergeet niet zelf een camera mee te nemen.

routeburo