Landhuis Oud-Crailo

Inleiding

Landhuis Oud-Crailo uit omstreeks 1856, hoofdonderdeel van het gelijknamige complex.

In hoofdvorm symmetrisch opgezet landhuis van twee bouwlagen met gepleisterde gevels op een rechthoekige plattegrond onder een afgeknot schilddak. De gepleisterde en gebroken wit gesausde gevels zijn voorzien van cordonlijsten en pilasters die door middel van de lichtgrijze kleurstelling zijn geaccentueerd. Rond de gevelopeningen bevinden zich gepleisterde profiellijsten. Het dak is met gesmoorde Hollandse pannen gedekt, boven de dakkapellen een zinkbedekking.

De noordoostgevel en de zuidwestgevel hebben een vergelijkbare indeling met een brede middenrisaliet die met een brede dakopbouw tot in het dakschild is opgehoogd. Voor de zuidwestgevel bevindt zich een veranda onder balkon op vier rechthoekige kolommen, die aan weerszijden via gemetselde trappen aan de zijkanten toegang geeft tot de tuin. Tegen de noordoostgevel bevindt zich rechts een éénlaagse uitbouw onder schilddak (ca. 1940). De bloemenserre in de middenas van de zuidoostgevel bestaat uit een rechthoekige uitbouw met halfronde beëindiging onder koepeldak. Het huis bevat beganegronds grotendeels zesruits vensters met persiennes en dubbele glasdeuren. In het fries onder de daklijst bevinden zich in de vensterassen kleine vierkante gevelopeningen met gietijzeren roosters voorzien van vierpasmotief. De voorgevel (noordwest) telt drie vensterassen met in de middelste op de begane grond de entree, bestaande uit een brede paneeldeur met bovenlicht in een portiek omlijst door een gepleisterde pilasterstelling. Voor de deur een hardstenen trap van vijf treden. Aan weerszijden van de deur twee zesruits schuifvensters en op de verdieping in het midden een vierruits venster geflankeerd door twee zesruits vensters. In de gevel van de lage aanbouw links van het hoofdvolume een eenvoudige houten deur en vierruits vensters met luiken. Vanuit de zuidwestgevel openen vier dubbele glasdeuren op de veranda, waarvan de middelste twee in de middenrisaliet met afgesnoten hoeken. Op de verdieping in de middenrisaliet een dubbele glasdeur naar het balkon boven de veranda, voorzien van een borstwering met ijzeren hekwerk. In de zijgevels van de risaliet zowel beganegronds als op de verdieping smalle vensters. De dakkapel bevat twee paar smalle rondboogvormige vensters. Aan weerszijden van de risaliet twee dubbele glasdeuren naar de veranda en naar het balkon.

De zuidoostgevel telt drie vensterassen met voor de middelste de halfronde bloemenserre met grote glas-in-loodramen voorzien van bloemmotieven en in het midden een glasdeur die opent naar de tuin. Bovenop de serre een balkon waarop vanuit de verdieping een dubbele glasdeur opent. Op de begane grond in de buitenste vensterassen twee zesruits vensters en op de verdieping links een blind venster en rechts een zesruits venster. De middenrisaliet van de noordoostgevel wordt geleed door vier pilasters en daartussen smalle hoge stalen ramen van het achtergelegen trappenhuis. Daaronder bevinden zich twee eenvoudige rechthoekige vensters met roedenverdeling en een koekoek met kelderingang. In de buitenste vensterassen zesruitsvensters op begane grond en verdieping. Rechts de lage aanbouw met in de lange gevel drie dubbele vierruits vensters met smalle bovenlichten en luiken. In het interieur zijn uit de 19de eeuw onder meer de vloeren, paneeldeuren en een stucplafond bewaard gebleven en van de verbouwing naar ontwerp van Hamdorff uit 1923 onder meer het monumentale trappenhuis met een betimmering van briefpanelen.

Het landhuis Oud-Crailo uit omstreeks 1856 is van algemeen belang vanwege de architectuur- en cultuurhistorische waarde als historisch-functioneel hoofdonderdeel van het gelijknamige complex en als representatief voorbeeld van een blokvormig landhuis in neo-classicistische trant uit het midden van de 19de eeuw, toegeschreven aan J.D. Zocher jr, met enkele bijzondere toevoegingen naar ontwerp van W. Hamdorff. Het landhuis heeft tevens situationele waarde vanwege de beeldbepalende ligging op het landgoed Oud-Crailo dat deel uit maakt van de landgoederenstrook op de noordflank van Het Gooi.

De historische park- en tuinaanleg uit omstreeks 1856 respectievelijk 1929, deel uitmakend van het complex "Landhuis Oud-Crailo".

Van de 19de-eeuwse landschappelijke parkaanleg van J.D. Zocher jr. is door de verkaveling van het landgoed slechts een klein gedeelte bewaard gebleven. Duidelijk herkenbaar is de rechte lindenlaan met dubbele boombeplanting die vanaf de Beukenlaan naar de zuidoostgevel van het huis leidt. Het vervolg van deze laan langs de voorgevel van het huis naar de tuinmanswoning is ook nog aanwezig. De gebogen oprijlaan vanaf de Museumlaan en enkele solitairen en boomgroepen zijn eveneens restanten van de 19de-eeuwse landschappelijke parkaanleg. De tuinaanleg in Nieuw Architectonische tuinstijl voor de zuidwestgevel van het huis heeft een kwartcirkelvormige hoofdvorm en wordt aan drie zijden begrensd door wandelpaden. Aan weerszijden van de veranda geven gemetselde trappen in etappes toegang tot de lager gelegen tuinaanleg. De trappen leiden naar de buitenste rechte paden die schuin weglopen. Gezien vanuit het huis wordt het rechter pad geflankeerd door een manshoge haag en langs het linker pad ligt een gemetseld muurtje als afscheiding van het iets hoger gelegen tuingedeelte voor de zuidoostgevel. Voor de veranda een betonnen bloembak en langs de schuine paden brede bloemenborders en lage struiken. Het rechte pad in de middenas van de zuidwestgevel wordt ongeveer halverwege onderbroken door een vierkant bassin en eindigt bij een sierbol op sokkel en een berceau. Rondom het huis staan enkele oudere solitairen en boomgroepen.

De restanten van de 19de-eeuwse parkaanleg van Zocher jr. en de tuinaanleg uit 1929 zijn, als historisch-functionele onderdelen van het complex "Landhuis Oud-Crailo", van algemeen belang vanwege de tuinhistorische waarde en de gaafheid van met name de tuin in Nieuw Architectonische tuinstijl, door tuinarchitect Reyers in nauwe samenhang met het huis ontworpen.

De toegangshekken uit omstreeks 1923, deel uitmakend van het complex "Landhuis Oud-Crailo", bevindt zich bij de oostelijke en westelijke ingang tot het terrein. De toegangshekken bestaan uit twee gepleisterde hekpijlers met siervazen en daartussen een ijzeren hekwerk met twee draaivleugels.
De toegangshekken uit omstreeks 1923 zijn van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische- en situationele waarde als historisch-functioneel onderdeel van het complex "Landhuis Oud-Crailo".

De twee vermoedelijk 19de-eeuwse hardstenen grenspalen die deel uitmaken van het complex "Landhuis Oud-Crailo" staan aan weerszijden van de Museumlaan, ter hoogte van de kruising met de Noord-Crailoseweg, die een oude grens van het landgoed Oud-Crailo markeren.
Beide grenspalen zijn uitgevoerd in hardsteen en bestaan uit een vierkante schacht en een iets grotere dekplaat. Het bovenvlak van de dekplaat vertoont een diagonaal verdeeld afschot. De grenspalen zijn afgewerkt met een vertikale frijnslag met uizondering van de hoeken die een horizontale frijnslag hebben. Op de palen staat in bas-relief "Crailoo" vermeld.
De twee grenspalen zijn van algemeen belang wegens cultuurhistorische waarde als historisch-functioneel onderdeel van het complex "Landhuis Oud-Crailo" en als markering van de grens van het oude landgoed Crailoo.

HappyDay