Schacht II Oranje Nassau I mijn

In eerste instantie was de Oranje Nassau I mijn een twee-schachten mijn. De beide schachten werden al in 1898 afgediept. Schacht I zou de zogenaamde uittrekkende schacht worden en schacht II de intrekkende. Middels een grote ventilator zou de gebruikte en vervuilde lucht via schacht I uit de ondergrondse mijngangen gezogen worden. Verse lucht stroomde vervolgens weer via schacht II de ondergrondse mijngangen in. Toen in 1912 de derde schacht operationeel werd (schacht III) zou deze de intrekkende schacht gaan worden. Bij schacht II, die tot die tijd de intrekkende schacht was geweest, zou ook een ventilator gebouwd worden, zodat deze samen met de bestaande ventilator van schacht I de gebruikte lucht uit de mijn zou zuigen. Door de reeds bestaande gebouwen rondom de schacht II, kon deze ventilator niet meer vlak naast het schachtgebouw gerealiseerd worden. Deze ventilator werd daarom gebouwd naast het schachtgebouw van schacht I, op zo'n 28 meter afstand en werd middels een ondergronds ventilatorkanaal met de schacht II verbonden. Dit ventilatorkanaal lag op zo'n 8 meter onder het maaiveld. Na de sloop van de mijn werd het kanaal aan de ventilatorkant afgedekt met een rechthoekige, betonnen deksel en aan de andere kant werd het kanaal in de nu nog bestaande schacht dichtgemetseld met bakstenen.

Al in 1974 werden de voorbereidingen getroffen voor het nieuw te realiseren gebouw van het CBS, het Centraal Bureau voor de Statistiek op het voormalige mijnterrein. De sanering van het oude mijnterrein was nog in volle gang. De beide oudste mijnschachten, schacht I en II stonden, weliswaar al flink gehavend door de slopershamer, nog op het terrein, wachtend op de sloop. Ook het ophaalgebouw met daarin de originele, stoomaangedreven stoommachine (later omgebouwd op perslucht) uit 1897 stond er nog. Ook dit gebouw was al half gesloopt en zwaar gehavend. Toch werd besloten om één schachtbok, schachtgebouw en bijbehorend ophaalgebouw als zijnde mijnmonument te bewaren. Omdat schacht I te dicht bij de nieuwbouw zou komen te staan, werd gekozen voor schacht II, hoewel om deze schacht het schachtgebouw inmiddels al was gesloopt. Hierop werd besloten om het schachtgebouw van schacht I steen voor steen af te breken en om de naastgelegen schacht II wederom op te bouwen. Ook werd met dit renovatieproject het ophaalgebouw van schacht II, dat behoorlijk beschadigd was, meegenomen.

Het ophaalgebouw zou middels de oude, originele bouwtekeningen herbouwd gaan worden. Zo zouden de in de 50er jaren geplaatste, rechthoekige ramen vervangen worden door de authentieke boogramen, zoals deze ook nog in het schachtgebouw van schacht I zaten. Nadat de nieuwbouw van het CBS-gebouw voltooid was, werd begonnen met het herbouwen van het schacht- en ophaalgebouw en zou hierna de stalen schachtbok van schacht I gesloopt worden. Wel werden van deze schachtbok enkele onderdelen gebruikt, die de schachtbok van schacht II miste, zoals bijvoorbeeld de trap. Ook werd de stellage op het dak van de schachtbok, met daarop de bekende neonletters, "ON" verhuisd. Deze zouden een permanente plaats op de schachtbok ernaast krijgen en zouden in ere hersteld worden.

Overigens werden de beide schachtwielen van schacht I geplaatst in de zogeheten Nullandschacht van de voormalige Domaniale mijn te Kerkrade. In deze schacht werden de originele schachtwielen reeds verwijderd bij de sloop van de Domaniale mijn in 1969. Ook in Kerkrade besloot men om de Nullandschacht te bewaren. Ook de grote ventilator, die naast het schachtgebouw van schacht I stond, is van Heerlen naar Kerkrade verhuist, samen met een groot aantal ondergrondse kolenwagens.

Michel