stadhuis

Het stadhuiscomplex heeft een lange geschiedenis. Oorspronkelijk stond op deze plaats een complex van de graven van Holland. Van hieruit werden grafelijke landerijen geëxploiteerd, maar het diende ook als militair en bestuurlijk centrum. Vermoedelijk is dit complex door een stadsbrand in 1347 of 1351 verwoest en was dit de aanleiding om de overblijfselen aan de stad te schenken. Op deze plaats verrees in ieder geval het stadhuis, dat in 1370 gereed kwam. Het was een groot rechthoekig gebouw met kantelen en een toren. Het belangrijkste vertrek was wat tegenwoordig de Gravenzaal genoemd wordt. Deze ruimte doet nu dienst als ontvangstruimte en trouwzaal.


De Grote- en Kleine Vierschaar

Rond 1385 kwamen er twee uitbouwtjes aan de kant van de Grote Markt, de Grote- en Kleine Vierschaar. In de Grote Vierschaar werd op de begane grond recht gesproken, op de bovenverdieping vergaderde het stadsbestuur. In de periode 1454-1458 werd een nieuwe aanbouw aan de kant van de Zijlstraat gemaakt. Op de eerste verdieping kwam de kamer waar de burgemeester en leden van de vroedschap gingen vergaderen. Het is de kamer waar tegenwoordig de burgemeester zetelt. Op de begane grond kwamen de stadsklerken te werken. De schepenen bleven in de Grote Vierschaar bijeenkomen, en werd tussen 1467 en 1468 vergroot.


Stadhuistoren en kloostercomplex

De stadhuistoren werd tussen 1465 en 1468 gebouwd, maar moest wegens bouwvalligheid in 1772 worden afgebroken. In 1913 werd de stadhuistoren op initiatief van de Historische Vereniging Haerlem herbouwd. Achter de oorspronkelijke grafelijke woning verrees tussen 1287 en 1296 het klooster van de Predikheren of Dominicanen. In 1577 kwam dit klooster in het bezit van de stad. Het kloostercomplex werd gebruikt om het stadhuis uit te breiden. Een aantal onderdelen van dit klooster zijn nog duidelijk herkenbaar, zoals de kloostergangen. De kloosterkerk zelf is afgebroken.


Wijzigingen in 17e eeuw

In de zeventiende eeuw onderging het stadhuiscomplex verschillende wijzigingen. Aan de Zijlstraat verrees in de periode 1622-1630 een hele nieuwe vleugel in de Hollandse Renaissancestijl, naar ontwerp van Lieven de Key. De stadhuisgevel werd in de periode 1630-1633 in Classicistische stijl vernieuwd. Het beeld van Vrouwe Justitia uit 1466 aan de Grote Vierschaar werd vervangen door het huidige beeld.


Uitbreiding in 19e eeuw

In de negentiende eeuw werd onder andere voor de schilderijen van Frans Hals een aantal museumzalen gebouwd aan de Prinsenhofzijde. De laatste belangrijke uitbreiding is de bouw van de vleugel aan de Koningstraat tussen 1937 en 1940. Deze vleugel is een ontwerp van architect J. van der Steur. In 1983-1985 werden de kap en voorgevels van het stadhuis gerestaureerd.


Latijnse tekst ingang Gravenzaal

Veel bezoekers vragen zich af wat de betekenis is van de Latijnse tekst boven de ingang van de Gravenzaal. Die tekst luidt:

S:P:Q:H

Hanc Sacram Themidis

Domvm Senatvs Sedem

Ne Temperato Civis Vnqvam

Anno 1630


De vertaling is:

SPQH = Senatus Populus Que Harlemensis = Senaat en het volk van Haarlem

Hanc Sacram Themidis enz. = dat geen burger ooit deze heilige zetel van Themis, het huis van de senaat, bezoedele

dtabruyn