De meule van Spanjers / de Onderneming Schaijk

Molen De Onderneming werd in 1888 gebouwd als vervanger van een oudere standerdmolen. De molen verrees op de plek waar eerder, vermoedelijk sinds 1825, een standerdmolen had gestaan die eigendom was van Petrus Holten. Zijn zoon Thijs Holten verkocht deze molen in 1888 aan Johannes Dominicus Spanjers, die de oude molen afbrak en op dezelfde locatie een nieuwe beltkorenmolen liet bouwen. Daarmee is een misverstand uit de weg geruimd: de molen "Nooit Gedacht", gebouwd in 1858 en in 1961 onttakeld, was níet de eerste molen van Schaijk, maar stond in het buurtschap Klein-Gaal.

Technische en historische bijzonderheden

De molen kende diverse molenaars, waaronder:

J.D. Spanjers (de bouwer)

Laurentius Zonnenberg

Gebr. Spanjers

Van den Hoogen

J.D. Spanjers, kleinzoon van de bouwer

In de onderbouw bevond zich vroeger een olieslagerij. Later werd de belt gedeeltelijk afgegraven en vervangen door een gemetseld pakhuis. In 1934 kreeg de molen Dekkerwieken, die in 1938 werden vervangen door wieken met Van Bussel-neuzen.

De molen is sinds jaar en dag eigendom van de familie Urselmann.

Brand en wederopbouw

Op 25 november 1970 werd de molen getroffen door een brand, waarbij onder andere de bovenas (Enthoven & Co, nr. 0031, uit 1847) verloren ging. In 1971 verdwenen ook de roeden (Pot-fabricaat, lengte 25.40 m). Begin jaren ’90 werd de molen uitwendig gecompleteerd, zij het niet volgens de gebruikelijke normen in de molenbouw. Er werd gebruikgemaakt van afgekeurde onderdelen, waaronder derdehands roeden afkomstig van de standerdmolen in Boekel.

De wijze waarop de nieuwe as werd aangebracht is bijzonder: de afgebroken askop van de in 1983 door brand verwoeste standerdmolen van Volkel werd vastgezet in een ijzeren pijp. Ook de kapconstructie wijkt sterk af van wat gangbaar is in de molenbouw.

Sinds 1999 is de molen voorzien van een vochtwerende buitenlaag (isolatie met stucwerk), waardoor vochtproblemen sindsdien zijn verdwenen.

Huidige situatie

De molen staat momenteel te koop voor € 475.000. Dit biedt hoop op herstel, maar er is veel werk nodig om de molen weer draaivaardig te maken. Zo zijn een nieuwe kap, roeden en een krui-inrichting vereist. Bovendien is een deel van de molenberg afgegraven en vervangen door een serre, waarvan het dak aansluit op de oorspronkelijke hoogte van de belt. Dit kan in de toekomst problemen opleveren bij het kruien en voorleggen van de zeilen.

Volgens een melding van Thijs van der Ven (18 november 2018) zijn inmiddels de roeden en nepwieken verwijderd vanwege de slechte staat. De huidige eigenaar heeft geen plannen voor restauratie, waardoor Schaijk nu met twee troosteloze molenrestanten zit.

Bouwjaar

1888

Type

Ronde molen, beltmolen

Functie

korenmolen

Aandrijving

Wind

Adres

Schaijk

Noord-Brabant

Open op afspraak

Nee

Open voor publiek

Nee

InSchaijk.nl