Sallandse heuvelrug Rollende heuvels

Wie wil wandelen door rolling hills hoeft niet per se naar Engeland. Overijssel heeft de Sallandse Heuvelrug. Een robuust, glooiend landschap, waar pittige zandpaadjes over de uitgestrekte hei slingeren. Fabuleus! De komende jaren wordt hier hard gewerkt om de natuur weer topfit te krijgen. Honden zijn hier aangelijnd toegestaan.
 

N.B. De kaart laat de KORTE route zien (13 km), buiten het broedseizoen kunt u ook de LANGE variant van deze route lopen (6 km langer, 18 km), volg de aanwijzingen in de routebebeschrijving.

Schaapskudde Twilhaar

Schaapskooi Twilhaar is de vaste stek van een kudde van zo'n 600 - 700 schapen die de grassen weg grazen die de hei verdringen. Sinds kort wordt de kudde 's nachts bewaakt door enkele prachtige Pyrenese berghonden. Door hun dikke witte vacht lijken ze lief en aaibaar maar dat zijn ze niet. Ze moeten immers niet alleen schapen drijven, maar ook wolven op afstand houden. Of de wolf hier al rondloopt of niet is onduidelijk. Maar hij is welkom.

Rijkswerkkamp Twilhaar

Op deze plek was van 1940-1947 Rijkswerkkamp Twilhaar ingericht, een arbeidsproject voor werkloze mannen. Zij ontgonnen de woeste grond en legden de paden aan door de bossen en over de hei. In de Tweede Wereldoorlog werden er ook Joden tewerkgesteld, waarvan een groot aantal gedeporteerd werd en nooit meer terugkeerde. Laten we het niet vergeten, vragen deze bronzen lijsten met portretten van Joodse mannen.

Tornado?

Vijfduizend jaar geleden trokken de Sallandse heuvels al de aandacht. Tóen bij boeren die de bossen kapten en er akkers aanlegden. Die stoven onder, waarop men dennen plantte om het zand vast te leggen. Maar dat werd een statische boel. Weg met die dennen, wilden natuurbeheerders, meer ruimte voor de hei, meer open plekken. Wie nú over de Sallandse Heuvelrug uitkijkt, ziet wel héél veel open plekken. Alsof er een tornado heeft rondgeraasd. Wat is hier aan de hand?

Blijfbomen

Geen tornado, maar wel zoiets. De stormen van 2018, legt de boswachter uit, die hebben veel schade aangericht. Maar er wordt ook bewust gekapt. Het doel is uitbreiding van de hei. Die zit vol insecten en daar smullen de korhoenkuikens van. De vogel is zeldzaam in Nederland, maar op de Sallandse Heuvelrug komt hij nog voor. Bomen met een blauwe stip zijn zogenaamde 'blijfbomen' of 'toekomstbomen', die worden niet gekapt.

Zak zand

Als dit geen mooi uitzicht over de rolling hills is ... Al die parallelle lijnen, net notenbalken waartussen boompjes en struiken als muzieknoten zijn opgehangen. Er gaat een verhaal over een reus uit Pruisen die een zak zand meesjouwde om de zee mee te dempen. Uit een gaatje lekte zand en zo ontstonden deze Sallandse 'bergen': Sprengenberg, Haarlerberg, Noetselerberg, Archemerberg, Hellendoornse Berg en Grote Koningsbelt, met 75,5 m de hoogste van allemaal.

Grote opknapbeurt

Behalve stormen hebben ook verdroging, versnippering en verzuring de Sallandse Heuvelrug aangetast. De natuur heeft het zwaar. De conditie van pilzegge, dopheide en struikheide moet verbeterd. Daarom wordt er gekapt, geplagd en kalk gestrooid. Een meerjarenplan. Er zijn zelfs korhoenen uit Scandinavië ingevlogen om de stand op peil te brengen. Maar nog steeds wandel je hier – aan het einde van de zomer - door een zee van paars. On-Nederlands mooi. En buitenlands pittig, die lange klim de Haarlerberg op.

Aan de slag met sap

Langs het fraaie, uitgesleten pad over de Noetselerberg zie je veel grillig gevormde eiken. Uit de bast van jonge eiken werd vroeger run gewonnen, een soort looistof die werd gebruikt bij het bewerken van leer. Hellendoorn stond bekend om dit leerlooien. Als de jonge stammen zo'n 7 cm dik zijn, werden ze gekapt en ontschorst. Dat gebeurde in mei, als de sapstroom in de boom het grootst is.

Levende wezens

Zou je alle levende wezens op de Sallandse Heuvelrug kunnen horen, dan was het een drukte van jewelste. Er leven reeën, vossen, dassen, steenmarters, bunzings, wezels, hermelijnen en verschillende soorten vleermuizen. Kikkers, padden, hagedissen, zandhagedissen, slangen, nachtzwaluwen, veldleeuweriken, roodborsttapuiten, kuifmezen, kruisbekken, wespendieven, haviken, boomklevers, kleine bonte spechten, appelvinken - wel 75 vogelsoorten. Zie je muizen op een doorn of op prikkeldraad geprikt? Het is het werk van de klapekster. Een lekker hapje voor later.

Het korhoen

Het mannetjeskorhoen is een uitslover. Hij klokt, sist en knort en om indruk te maken op het vrouwtje maakt hij sprongen van soms wel twee meter hoog. Die baltstijd is in het voorjaar, en dat is meteen de beste periode om het dier te spotten. In de winter, als het sneeuwt, zou je een korhoen kunnen zien die naar voedsel zoekt in de toppen van de bomen. Jonge korhoenders eten vooral insecten op de hei. Het korhoen houdt zich schuil rond de Haarlerberg, maar z'n favoriete hangout is de Grote Koningsbelt. Helaas, wandelaars stuiten op een slagboom, het korhoen mag niet gestoord worden.

Hoezo grote stille heide?

Zou je alle levende wezens op de Sallandse Heuvelrug kunnen horen, dan was het een drukte van jewelste. Er leven reeën, vossen, dassen, steenmarters, bunzings, wezels, hermelijnen en verschillende soorten vleermuizen. Kikkers, padden, hagedissen, zandhagedissen, slangen, nachtzwaluwen, veldleeuweriken, roodborsttapuiten, kuifmezen, kruisbekken, wespendieven, haviken, boomklevers, kleine bonte spechten, appelvinken - wel 75 vogelsoorten. Zie je muizen op een doorn of op prikkeldraad geprikt? Het is het werk van de klapekster. Een lekker hapje voor later.

Griezelverhaal

De route gaat langs stokoude jeneverbesstuiken, grillige eiken en witte berken, die de vroegere bewoners aanzagen voor spookhazen, grijze veulens en witte wieven. Op een mistige dag zie je waarom. Drama genoeg op de Sallandse Heuvelrug. Mooi als straks het 'griezelverhaal' van de verzuring (in 2019 zo zuur als azijn) ook verleden tijd is. Handen op elkaar voor een topfitte heuvelrug.

Happy end

Wat een uitzicht! Tijd om het echte verhaal over de Sallandse Heuvelrug te vertellen. Het was natuurlijk niet een reus die zand verloor, maar een kilometersdikke gletsjer die de aardbodem vooruitschoof en plooide. Deze enorme stuwwal vormt de grens tussen Twente en Salland, tussen Twents en Sallands, tussen 'tuffel' (aardappel) en 'earpel' (aardappel). Zin gekregen in een frietje? Volg de blauwe route terug naar het Buitencentrum. Daar vind je het terras van Buitengewoon Lekker.