Het Sint-Elisabethgasthuis, met dank aan de Franse bezetter

We staan hier bij de gebouwen van de nieuwe gasthuiszalen uit 1703. Het ziekenhuis bestond voor het eerst uit twee aanpalende zalen, resp. voor mannen en vrouwen: een primeur en dit in een periode dat in het algemeen de stedelijke gasthuizen weinig in nieuwbouw investeerden.

Deze bouw dient echter gezien te worden binnen de toenmalige politieke situatie. De troepen van Lodewijk XIV bezetten de Zuidelijke Nederlanden. In onze regio werd een verdedigingslinie gebouwd – de zgn. Franse Linie – waarin Aarschot een spilfunctie had. Philippe V verordonneerde dat de stedelijke hospitalen voor de zieke soldaten dienden te zorgen. Voor een klein ziekenhuis als Aarschot waren de voorzieningen onvoldoende. Jean Anthoine Josier, Trésaurier Générale de l’extraordinaire des guerres, en echtgenote Françoise Rabaud zorgden voor de nodige fondsen. Dit werd vereeuwigd in een ruime gedenksteen, aangebracht op de muur.

Het is pas in die periode dat een arts voor het eerst aangetrokken werd om de zusters bij te staan. Daarvoor was dat in het beste geval een chirurgijn.

Vanaf nu spreken we van het Sint-Elisabethgasthuis. Deze naamsverandering was niet toevallig. Tal van ziekenhuizen dragen deze naam toegewijd aan Elisabeth van Thüringen.

Soldaten brachten ziektes mee. Reeds bij de bouw van dit ziekenhuis was er een aparte begraafplaats nodig. Een gevreesde ziekte die met troepen meereisde was de ‘rode loop’ of dysenterie, ook wel de ‘soldatensiecte’ genoemd.

Een extreem zware epidemie deed zich voor in 1783. Door de uitbarsting van de vulkaan Laki in IJsland, werd het een koude winter, nam men gedurende maanden een zwavelwolk waar en was de oogst slecht. Er was weinig drinkwaterwater beschikbaar … Ideale omstandigheden voor een uitbarsting van dysenterie in najaar

Op 5 september werd in Aarschot het eerste slachtoffer begraven en op 11 december het laatste. Op een korte periode van zeven dagen overleden liefst 78 parochianen

Het Aarschotse stadsbestuur loofde in een brief van 14 november 1783 aan het centrale gezag in Brussel de onbaatzuchtige en efficiënte inzet van de grauwzusters. Volgens dit schrijven was de ziekte ingedamd vanaf het moment dat de stadsmagistraat besloten had om de zieken naar het gasthuis te sturen.

En dit kan wel kloppen: isoleren van de zieken in een omgeving waar ze goed verzorgd werden, vooral gewassen werden en voldoende eten en drinken kregen, was essentieel voor de genezing.

Jan Rymenams