Vesdervallei

De overstromingen die Pepinster en Theux in juli 2021 troffen, staan in nauwe relatie met de geologische en geomorfologische situatie van dit deel van de Ardennen. Hoewel de geologische factoren niet als directe oorzaak kunnen worden beschouwd – de primaire drijfveer was de uitzonderlijke neerslag van meer dan 200 mm binnen 48 uur – hebben ze wel een belangrijke versterkende rol gespeeld in de dynamiek van de overstromingen.

Om dit te begrijpen, moeten we enkele elementen ontrafelen.

1. Het hydrologische bekken van de Vesder en de Hoëgne, hun gesteente en valleivormen

De rivieren de Vesder en de Hoëgne, met hun zijrivieren, worden gevoed door een hydrologisch bekken dat grotendeels in de Ardennen gelegen is. De aard van dit bekken bepaalt mede hoe neerslag wordt omgezet in afvoer. De Ardennen bestaan voornamelijk uit relatief ondoorlatende gesteenten zoals zandstenen (psammieten), leistenen en fyllieten uit het Paleozoïcum.

Deze gesteenten hebben twee belangrijke gevolgen:

• regenwater kan moeilijk in de ondergrond doordringen, waardoor het snel oppervlakkig afstroomt.
• de rivieren kunnen zich niet breed ingraven en ontwikkelen in het harde gesteente, wat resulteert in smalle valleien met weinig ruimte voor natuurlijke overstromingsvlakten. Hierdoor ontbreekt een bufferend effect dat water tijdelijk kan vasthouden.

De dalen van de Vesder en de Hoëgne hebben daardoor weinig vertragende factoren: bij intense neerslag wordt het water snel en zonder veel demping afgevoerd naar de lagergelegen gebieden.

2. Beperkte bodemvorming

De harde, ondoorlatende gesteenten van de Ardennen laten slechts dunne, stenige bodems toe. Dit beperkt de bodemvorming en daarmee het vermogen om water als een spons op te slaan. Bovendien zorgen de steile hellingen ervoor dat de reeds dunne bodems makkelijk eroderen bij hevige regenval, waardoor het opvangvermogen nog verder afneemt.

De belangrijkste uitzonderingen zijn de veengronden van de Hoge Venen op het plateau van de Ardennen, die een hoger bufferend vermogen hebben. Echter, de zwaarste neerslag viel vooral aan de randen van het plateau in de buurt van Jalhay (271,5 mm in 48 uur) en Spa (217,1 mm). 

De overstromingen van juli 2021 waren het resultaat van een samenloop van uitzonderlijke meteorologische omstandigheden en versterkende landschapsfactoren. De geologische en geomorfologische situatie van de Ardennen heeft de afvoer van water versneld en het bufferend vermogen beperkt, waardoor de impact van de extreme neerslag in Pepinster en Theux extra groot was. De geografische situatie was dus niet de oorzaak, maar hebben de hydrologische respons op de extreme regenval aanzienlijk verergerd.

Pascal Brackman