Het Sancta Maria-instituut en de kantschool

Halverwege de 19de eeuw werden arbeiderskinderen al erg jong aan het werk gezet. Toch deed de overheid pogingen om het basisonderwijs aan te moedigen. In Aarschot bestond er een armenschool waar gratis onderwijs werd gegeven. Maar omdat er geen leer- of schoolplicht was, stopten de meeste leerlingen reeds na hun negende jaar. Meisjes gingen in het toenmalige klooster van de Zusters van Liefde naar de in 1809 opgerichte kantschool. Het klooster en kantschool dienden in die beginjaren verschillende malen te verhuizen, tot ze in 1836 definitief op deze plaats gehuisvest werden.

De kantschool zou tot 1896 blijven bestaan en nadien omgevormd worden tot een huishoud- en naaiafdeling, de zgn. ‘coupe’. Buiten het spellewerk leerden de jonge kantwerksters nagenoeg niets.

Tegen het einde van de 19de eeuw en vooral tijdens de Schoolstrijd werden de misbruiken in de kantscholen aan de kaak gesteld. De lekenscholen en de kloosters zouden zich verrijken ten koste van de arbeid van de leerlingen. Daarenboven was dit oneerlijke concurrentie met de beroepswerkers en kregen deze scholen nog eens een subsidie van de staat. Hoewel de meisjes reeds jong werkten als volwaardige arbeidsters, vielen de scholen niet onder de wet van 1889 die kinderarbeid onder de twaalf jaar verbood. Pas met de nieuwe schoolwet van 1914 veranderde deze situatie.

De zusters hielden ook een zondagsschool om de “jongeren te beschermen tegen de bedreiging van de straat en de schadelijke invloed van het gezin”! De Staat steunde deze scholen. Het is niet toevallig dat de lessen gegeven werden door dames en heren uit de rijkere bourgeoisie: de kinderen werd immers geleerd om te berusten in hun lot zodat de heersende orde en gezag behouden bleef.

Jan Rymenams