De Grazenmolen, bijna 800 jaar middeleeuwse spitstechnologie

Wanneer we doorheen het weiland met nog enkele fruitbomen, door het hekje naar het erf stappen, worden we verrast door een intieme sfeer. We zijn hier bij de Grazenmolen. Deze werd gebouwd op de Melsterbeek. Deze beek heette ooit de Laerbeek. Vandaar dat men ook spreekt van de Laerbeekmolen. Maar de molen heeft nog andere namen die zijn geschiedenis in een notendop samenvatten. Hij werd ook Rummenmolen genoemd toen hij nog aan de overkant van de straat op het grondgebied Rummen stond. En de benaming ‘molen van Oriente’ verwijst naar de eigenaar, de abdij van Orienten, zo’n kilometer naar het zuiden.

Hoewel er in Vlaanderen reeds watermolens bestonden in de 7de en 8ste eeuw, zou vooral tijdens de 11de en 12de eeuw de techniek verbeterd worden en zouden de lokale heren en kloosters in groten getale watermolens bouwen. Op hetzelfde ogenblik werd de bovenslagmolen ontwikkeld. We weten dat reeds in 1234 in de nabije buurt van deze plaats in Rummen een molen aanwezig was want 1234 is het jaar dat deze molen door ridder Libert (alias Berton), heer van Grazen, voor de helft aan de Abdij van Oriënten werd geschonken1. Deze molen noemde toen de Laermolen. Maar de molen zou daar niet blijven staan. Door de abdij werden inspanningen gedaan om het waternet efficiënter te organiseren. De Melsterbeek werd tussen abdij en molen recht getrokken. Dit gebeurde met de toestemming van ridder Jan, de zoon van Libert, op voorwaarde dat de aangelanden geen schade zouden lijden. De Laermolen werd in 1269 afgebroken en een nieuwe molen werd aan de gekanaliseerde beek gebouwd. Dit werd de Grazenmolen. Deze bleef gedurende de volgende eeuwen eigendom van de abdij.

In 1796 werd de abdij opgeheven en de molen werd in 1798 samen met 12 bunder grond openbaar verkocht aan particulieren. Zoals het vaak ging werd dit ‘zwart goed’ gekocht door kapitaalkrachtige stedelingen. In dit geval werd de Brusselse notaris Petrus Josephus Cappuyns voor 8400 F de nieuwe eigenaar. MNa de val van Napoleon in 1815 kwam de molen en 5 ha grond in handen van de Brusselaar Joannes Vanderhoeft.

Molenaars hadden de reputatie rijk en leugenachtig te zijn. Het moet ons dan ook niet verwonderen dat zijn zoon en molenaar Jacobus lange tijd burgemeester van Grazen was. Meer dan 150 jaar bleef de molen in handen van deze familie.

In 1958 werd door de Dienst Oppervlaktewaters op alle eigenaars van watermolens druk uitgeoefend om over te schakelen op een andere aandrijfbron dan de waterloop of om het sluizensysteem te verbeteren. Het waterrecht werd toen door de Staat voor veel geld van veel moleneigenaars afgekocht. Maar de Grazenmolen behield haar recht en moderniseerde niet.

Tot 1970 was de molen onder molenaar Edmond Cappuyns nog in werking. De uitbating stopte de facto in 1975 toen het grote metalen middenslagrad verwijderd werd en verkocht als oud ijzer. Het molenmechanisme was in 1988 nog intact. De familie Charlier-Spruyt was toen eigenaar.

In 1994 werd de molen geklasseerd als monument.

De molen is steeds een korenmolen geweest.

Jan Rymenams