Duiventoren - Bellem

De duiventoren staat op het erf van een totaal vernieuwde hoeve die reeds gekend was als "omwalde" hoeve in de 16de eeuw.

Volgens O.S. Depraet dateert de toren uit de 18de eeuw.

Duiventorens waren vroeger zo belangrijk en je treft ze vaak aan bij kastelen, abdijen of grote hoeven omdat ze een voedselbron waren. Duiven leverden vlees (jongeduiven of “piëtons”) en eieren. Dat was een belangrijke aanvulling op het dieet, vooral in de winter.

Duivenmest was dan weer zeer waardevol als meststof. Het werd gebruikt om tuinen, boomgaarden en akkers vruchtbaarder te maken. Eén toren kon jaarlijks tientallen kilo’s mest opleveren.

Het houden van duiven was eeuwenlang wettelijk voorbehouden aan de adel en grootgrondbezitters. Een duiventoren gaf dus aan dat de eigenaar rijk en invloedrijk was.
Gewone boeren mochten geen of slechts enkele duiven houden. Dit recht op een duiventoren heette in het Frans droit de colombier.

Het verbod voor gewone boeren had te maken met het feit dat duiven schade aan de landbouw deden. Duiven aten grote hoeveelheden graan op de velden. Als iedereen duiven mocht houden, zou de oogst ernstig worden aangetast. Daarom bepaalde men dat alleen wie voldoende eigen land had (dus wie geen schade bij anderen kon veroorzaken) duiven mocht houden. In sommige streken bestonden wetten die een minimum oppervlakte landbouwgrond voorschreven (bijv. 40 hectare) voor men een duiventoren mocht bouwen.

Tijdens de Franse Revolutie (eind 18e eeuw) werd het droit de colombier afgeschaft. Vanaf dan mochten ook gewone burgers duiven houden, maar de meeste oude torens verdwenen omdat ze veel plaats innamen en weinig nut meer hadden.

Duiventorens kregen vaak een decoratieve bouwstijl met een opvallende vorm (rond, achthoekig of vierkant), soms zelfs als toren bij een kasteel of hoeve.
Dat maakte ze een visueel statussymbool op het erf.

De toren had een ronde of vierkante centrale ruimte, vaak enkele meters hoog. Binnenin stonden honderden tot zelfs duizenden nestnissen. Dit waren kleine holtes in de muren, in rijen boven elkaar aangebracht. Elke nis bood plaats aan één duivenpaar. De nissen waren meestal uit baksteen, terracotta of hout gemaakt en zorgvuldig genummerd of symmetrisch geplaatst.

In het midden stond vaak een verticale paal met een horizontale arm waaraan een draaibare ladder hing. Zo kon de verzorger makkelijk bij alle nissen komen om jonge duiven te vangen, nesten te reinigen en mest te verzamelen. Op de bodem lag vaak een verlaagde, makkelijk te reinigen vloer waar de waardevolle duivenmest werd verzameld. Een duiventoren met bijvoorbeeld 1.000 nissen kon jaarlijks enkele honderden jonge duiven en tientallen kilo’s mest opleveren — zonder dat men de volwassen dieren hoefde te slachten.

Hoog in de toren zaten kleine openingen (soms versierd met een windwijzertje) waardoor de duiven konden binnen- en uitvliegen. Meestal was er ook een sluitsysteem om de duiven binnen te houden als men ze wilde oogsten.

Willem Vandenameele