Droge vallei van de Rau du Fond du Wisselet

Hier zie je een opvallend geomorfologisch verschijnsel: de droge vallei van de Rau du Fond du Wisselet. Droge valleien zijn in de Ardennen uitzonderlijk, maar vormen in het Venster van Theux een logisch gevolg van de bijzondere geologische opbouw.

Een droge vallei is een dalvorm zonder permanente waterloop op de dalbodem. Het dal is dus wel degelijk door stromend water gevormd, maar dat water stroomt er vandaag niet meer bovengronds. In dit geval zie je hogerop nog een kleine beek. Die verdwijnt echter in de ondergrond via een verdwijngat. Daardoor ontvangt het benedenste deel van het dal geen water meer en blijft het “droog” achter.

Dit is kenmerkend voor een karstlandschap. Regen- en beekwater nemen koolzuur op uit de bodem en worden daardoor licht zuur. In kalksteen kan dit water spleten en breuken geleidelijk oplossen. Zo ontstaan ondergrondse afvoerwegen, verdwijngaten en soms grotten. Het water volgt dan niet langer noodzakelijk het zichtbare dal, maar kiest de gemakkelijker begaanbare weg door de ondergrond.

De droge vallei toont dus een vroegere fase van bovengrondse afwatering. Toen de beek nog volledig aan het oppervlak stroomde, kon zij het dal uitsnijden. Nadat een ondergrondse afvoer zich ontwikkelde, werd het benedenstroomse traject van zijn wateraanvoer afgesneden.

Waarom is dit hier bijzonder? In het grootste deel van de Ardennen domineren zure en weinig oplosbare gesteenten, zoals zandsteen, kwartsiet en fylliet. Die gesteenten leveren wel beken, ravijnen en ingesneden dalen op, maar normaal geen uitgesproken karst met verdwijnende waterlopen. Een droge vallei zoals deze is daar dan ook ongewoon.

Het Venster van Theux wijkt hiervan af. Het is een geologisch venster: door tektonische overschuivingen kwamen oudere gesteenten boven op jongere pakketten te liggen; latere erosie sneed als het ware een opening door de overschoven gesteentemassa. Zo werden onderliggende Devoonlagen opnieuw aan het oppervlak zichtbaar. Een deel daarvan bestaat uit kalksteen, afgezet in een warme, ondiepe zee omstreeks 380 miljoen jaar geleden.

De Rau du Fond du Wisselet illustreert mooi de wisselwerking tussen lithologie, structuur en reliëfontwikkeling:

• De kalksteen maakt ondergrondse drainage en karstvorming mogelijk.

• Het verdwijngat leidt het beekwater weg uit het zichtbare dal.

• Het droge dal bewaart de geomorfologische “erfenis” van een vroegere bovengrondse beek.

• Het verschijnsel is een landschappelijke aanwijzing voor de uitzonderlijke kalkrijke ondergrond van het Venster van Theux.

Kort gezegd: in een overwegend niet-karstige Ardennenomgeving maakt het Venster van Theux plaatselijk een heel ander type landschap mogelijk—met kalksteen, oplossingsvormen, verdwijngaten en, zoals hier, droge valleien.

Pascal Brackman