De Zijl

De Zijl takt in Leiden in noordelijke richting van de Oude Rijn af op de plaats waar in zuidelijke richting het Rijn-Schiekanaal begint. De rivier vormt in de zuidelijk helft van haar loop de gemeentegrens tussen Leiden en Leiderdorp. In het zuidelijkste deel zijn zowel de Leidse westoever als de Leiderdorpse oostoever geheel bebouwd. Ten noorden van de Driegatenbrug gaat de oostelijke oever over in het open grasland van de Boterhuispolder, die hier nog tot Leiderdorp behoort. Ten noorden van de Leidse Merenwijk komt de Zijl geheel op Warmonds grondgebied (gemeente Teylingen). Op de oostelijke oever loopt hier de Zijldijk, een weg die voor het verkeer doodloopt.

Aan de westkant van de Zijl ligt voorbij Leiden op Warmonds grondgebied het restant van de Broek en Simontjespolder, gevolgd door het eiland De Strengen met zijn lange noordelijke uitloper Tengnagel (die slechts enkele tientallen meters breed is). Aan de westzijde van Tengnagel ligt 't Joppe, een van de drukst bevaren Kagerplassen. Voorbij de noordpunt van Tengnagel staat de Zijl in open verbinding met 't Joppe. Enige honderden meters verder, bij de noordpunt van de Boterhuispolder en de Kaagsociëteit, mondt de Zijl samen met de Zijp (die uit het zuidoosten komt) uit in de Kager plas Zweiland.

Over de Zijl vaart 's zomers een voetveer vanaf de Zijldijk naar de Broek en Simontjespolder in de Kagerzoom, vlak boven de Leidse Merenwijk.

De Zijl bestond voor een deel als een getijdenkreek toen de Rijn bij Katwijk nog in open verbinding stond met de zee, meer dan 1.000 jaar geleden. In de 12e eeuw verzandde die riviermond en kreeg het Rijnland te kampen met regelmatige wateroverlast door het ontbreken van een goede afwatering. Besloten werd toen de bestaande kreekjes Zyl en Does naar het noorden uit te graven zodat het overtollige water kon worden afgevoerd naar de Kagerplassen en de Haarlemmermeer (toen nog een echt meer) en vandaar naar het Spaarne en het IJ. Een samenwerkingsverband van 15 ambachten aan beide zijden van de Oude Rijn nam deze taak op zich omstreeks 1200. Het graven en onderhouden van deze watergangen kon alleen met succes uitgevoerd worden door een regionale coördinatie. Er ontstond een organisatie die de werken inspecteerde en aan de ambachten onderhoudsverplichtingen oplegde. Op deze wijze ontstond het latere Hoogheemraadschap van Rijnland.

Een vroeger aan de oostelijke oever van het water gelegen versterkte woontoren of kasteeltje van rond 1300 heette het Huys Ter Zijl, later Zijlhof geheten, en was het stamhuis van het geslacht Van Zijl. Dit kasteel werd in de 18e eeuw gesloopt.

routeburo