Coticule, een Ardense slijpsteen verkocht over de hele wereld

Op de wegen op het plateau vind je gemakkelijk een dofwitte steen tussen de blauw-paarse leisteen. Dit is de beroemde 'coticule'.

Coticule komt van het Latijnse coticula; van cos, cotis, “scheermessteen”)

Dit is een steen met een lichtgele pasta die talrijke microscopisch kleine granaten (spessartijn) bevat. Deze granaten geven hem een abrasieve kwaliteit die zonder uitzondering die van alle kunstmatige materialen overtreft. Coticule is een sedimentair gesteente dat een metamorfose onderging toen de leisteenlagen werden geplooid. Het wordt gevonden in de vorm van vrij dunne aders (ongeveer 15 centimeter) in paarsachtige schisten. Soms worden er veel grotere stukken gevonden, maar dit is zeldzaam. Dichtheid: 3,2. Mohs hardheid: 7 op een schaal van 10. Voor een verzamelaar is het dus geen “mooi stuk”. Aan de andere kant is het een mineraal dat uniek is in de wereld. Tot op heden is er nog maar één bedrijf dat coticules ontgint in Lierneux, in Sart om precies te zijn, op een plek die 'Thier del Preu' heet. Het is Ardennes Coticule SPRL, geleid door Maurice Celis.

Coticule wordt verkocht in België en in het buitenland, voornamelijk voor het slijpen van precisieonderdelen, onder andere in de medische sector. Om ervoor te zorgen dat de steengroeve rendabel blijft, wordt echter alles wat eruit gewonnen wordt op de markt gebracht

Geschiedenis

Volgens Michel Caubergs dateren de eerste coticule-operaties uit 1625 of iets eerder. Hij legt uit dat in 1686 de handel in coticules begon te bloeien en buitenlandse kooplieden aantrok. Old Rock, de mijn die voor ons van bijzonder belang is, werd in 1800 geopend. Rond 1860 werkten er zo'n 50 arbeiders in de omgeving van Vielsalm fulltime aan de winning van het erts. Het verval van de coticule-industrie begon in 1945 en de laatste mijn (Old Rock) sloot in 1982.

De huidige coticulewinning gebeurt niet ondergronds. Maurice Celis opereert in open groeves. Hij moet een ton afvalgesteente bewerken om een kilo goede slijpsteen te verkrijgen.

Vormgeven van de steen
De coticule wordt gewonnen met een 'leisteenzool'. Met andere woorden, ongeveer de helft van het gewonnen volume wordt in leisteen gehouden. Als de leisteen ooit beschadigd raakt of als de omringende grond de bewerking niet toelaat, wordt een leisteenzool weer vastgelijmd met hars. De leisteenlaag kan bijvoorbeeld te dik zijn. In dat geval wordt hij in verschillende plakken gesneden. De bekende leisteenlaag wordt er dan weer op gelijmd.

De blokken coticule worden gesneden in gestandaardiseerde afmetingen, die overeenkomen met de behoeften van de industrie. Over het algemeen zijn het kubussen van 10 tot 20 centimeter.

Diamantzagen zagen min of meer regelmatige blokken. De onregelmatigheden worden vervolgens verwijderd met behulp van een draaitafel bedekt met schurend schuurlinnen. Dit wrijfproces produceert perfect vlakke vormen. Ten slotte wordt de steen gezoet en geglazuurd. De steen wordt zo zacht mogelijk gemaakt door een veel fijnere schuurlinnen te gebruiken. Alle krassporen moeten verdwenen zijn. Glazuren is de laatste polijstbewerking.

Jan Rymenams