De Grote Steunbeer (Diest)

Om het even te situeren: ten noordoosten van Diest, aan de ‘Saspoort’, bevindt zich een oude stuwconstructie die bekend staat als de ‘Grote Steunbeer’. Juist opwaarts de Grote Steunbeer, waar de Zwarte Beek en de Demer dicht bij elkaar komen, bevindt zich het overstort, de ‘Teerlings”, dat we net gepasseerd hebben. Deze constructies maakten deel uit van de 19e-eeuwse verdedigingsgordel rond Diest. Ze dienden oorspronkelijk om de stadsvesten van water te voorzien en bij gevaar het Webbekoms Broek snel onder water te kunnen zetten.

Momenteel hebben ze geen enkele functie meer. De naam zou afkomstig zijn van het brullend geluid van een ‘beer’. Maar in vestingtermen is een beer gewoonweg een gemetselde dam in een vestinggracht. Deze moet de waters in de gracht scheiden. De beer werd voorzien van een spitse rand, de zogenaamde ezelsrug. Hier is die scheiding gerealiseerd door een sluis.

De sluisconstructie bestaat uit drie openingen. De linkse en rechtse openingen worden gecontroleerd door een overlaat, de middelste opening door een schuif. Een overlaat is in principe niet regelbaar. Het houdt het water tegen tot een bepaalde hoogte en wordt overstroomd bij een hogere waterstand. De schuif is manueel regelbaar. De werking ervan is door de vervallen toestand vandaag onmogelijk.

Tot de beginjaren 1960 liep de Demer via de Saspoort door Diest, maar om overstromingen te vermijden werd de Demer omgeleid via de Walgracht en de Zwarte Beek. Nu loopt de rivier volledig ten noorden van de stad. Ongeveer 500 meter stroomafwaarts op de rechteroever ontvangt de Demer het water van de Zwarte Beek. Enkele jaren geleden werd de bedding van de Oude Demer in het centrum van Diest opnieuw opengelegd. Deze wordt echter niet door de Demer gevoed maar door de Begijnebeek.

De Grote Steunbeer beïnvloedt, samen met het wachtbekken te Schulen, in belangrijke mate het hydraulische regime van de Demer. De Grote Steunbeer zorgt voor een opstuwing van het water opwaarts Diest om, indien nodig, het water in het wachtbekken te Schulen te kunnen bergen en zo het piekdebiet te Diest en het meer afwaarts gedeelte van de Demer te kunnen afvlakken. Het hydrologische regime van de Demer wordt dus in belangrijke mate beïnvloed door die knijpende werking van de Grote Steunbeer te Diest. Door deze werking is het voor vissen onmogelijk geworden om stroomopwaarts in de Demer te migreren. Dit wordt nu verholpen door een vistrap.

Jan Rymenams