Godshuizen De Muelenaere - Brugge

Johanna de Muelenaere, een weduwe, schonk drie hoeven waarvan de opbrengst gebruikt werd om huizen op de richten voor behoeftige, bejaarde vrouwen.

Vanaf 1625 waren de huisjes er bewoond. De gemeenschappelijke tuin kreeg in het midden een waterput. Op de zuidkant werd een kapel gebouwd, waar de bewoners dagelijks gingen bidden voor de stichteres.

De stichting de Muelenaere met zijn oorspronkelijk vierentwintig godshuizen is een van de meest bezochte beluiken van Brugge. In 1980 werden grondige aanpassingen uitgevoerd en werd telkens één huis van drie huisjes gemaakt, wat het aantal bewoners reduceerde tot acht echtparen.

De godshuizen de Muelenaere werden in 1974 bij koninklijk besluit als monument beschermd.

Een godshuis was een huisvesting die uit liefdadigheid was gebouwd en dit meestal voor hulpbehoevenden of ouderen. Het initiatief voor het oprichten van godshuizen kwam vaak van ambachtsgilden of rijke personen die de overtuiging hadden hierdoor ook hun zielenheil veilig te stellen. De godshuizen waren niet bestemd voor totaal berooiden, maar voor verarmde bejaarden, die tegenspoed kenden door de dood van de kostwinner, door ziekte, handicap of ouderdom. Er werd een bescheiden huurgeld gevraagd en soms moesten de bewoners hun huisraad, bed en lakens meebrengen. Er was ook een huisreglement. Zo moest men Bruggeling zijn, dagelijks bidden voor zijn weldoener, en zich behoorlijk gedragen. Bedelen was verboden en slecht gedrag werd bestraft. In de meeste godshuizen kregen de inwoners een kleine som onderhoudsgeld en een dagelijkse kom soep. In de winter kregen ze brandhout.

Godshuizen zijn volgens een sobere en karakteristieke architectuur opgetrokken. Ze zijn meestal naast elkaar gebouwd, langs een straat of van de straat afgeschermd door een muur met een toegangspoort. In meerderheid zijn ze rond een binnentuin gebouwd. De tuin is meestal gemeenschappelijk, maar is soms ook opgedeeld in lapjes grond, waar elke bewoner wat groenten kon kweken. Oorspronkelijk bestonden de woningen ('stenen kamers' genoemd) uit een enkele kamer die dienst deed als keuken, woonkamer en slaapkamer. Een steile trap leidde naar de zolder die stapelruimte bood. Op de koer stond het (al dan niet gemeenschappelijk) sanitair.

Het Franse bestuur onteigende ze alle en bracht ze onder het openbaar bestuur dat men de Burgerlijke godshuizen noemde.

Brugge was natuurlijk niet de enige stad die 'godshuizen' kende. Gelijkaardige stichtingen trof men aan in alle steden van de Zuidelijke Nederlanden. In de Noordelijke provincies noemde men ze 'hofjes', in Engeland 'almshouses', in Frankrijk 'Maisons-Dieu'. Om veelvuldige redenen zijn ze op de meeste plaatsen verdwenen of bijna verdwenen. In Brugge hielden ze uitzonderlijk stand en zijn ze nog steeds een aanzienlijk en beeldbepalend element in de binnenstad, terwijl ze tevens een welkom instrument zijn in het sociale stedelijk beleid ten behoeve van de bejaarden.

Willem Vandenameele