Mémorial aux Victimes du 23 Août 1914 - Dinant

Het gedenkteken voor de slachtoffers van 23 augustus 1914 werd exact 100 jaar later, op 23 augustus 2014, in aanwezigheid van de koning en de autoriteiten ingehuldigd.

Het is het werk van het Brusselse architectenbureau Kascen. De vorm lijkt op die van een ultra-sobere stele, als een monoliet die uit de grond komt waarin een crypte is geworteld.

Het nieuwe monument ter nagedachtenis aan het verleden vervangt het het oorspronkelijke monument dat vroeger op de Place d'Armes stond, Furore Teutonico, dat in 1936 werd ingehuldigd en in mei 1940 door de Duitsers werd verwoest.

Dit nieuwe gedenkteken is een kap met een tophoek van 90°, die het dwarsschip van de collegiale kerk op de achtergrond weerspiegelt en past in de stedelijke context. De afmetingen ervan zijn symbolisch geëxtrapoleerd uit het cijfer 674; het aantal burgerslachtoffers in Dinant.

In de wanden doorboorde teksten verlichten de ruimte op intieme wijze. Dit zijn de namen van de slachtoffers, namen die alleen van binnenuit te lezen zijn. Daardoor lijken ze in de hemel van Dinant gesneden en door de zonnestralen geprojecteerd op de grond of op de bezoekers zelf op een zonnige dag.

De leeftijd van de slachtoffers wordt aangegeven door een eenvoudig grafisch ontwerp, met een vierkant voor één jaar en een lijn voor tien jaar.

De gebeurtenissen van 23 augustus 1914:

In de ochtend van 15 augustus 1914 vallen twee Duitse bataljons Dinant binnen. Ze worden nog dezelfde dag door de Fransen verjaagd. Tijdens die gevechten raakt de jonge Franse luitenant Charles de Gaulle 'de latere generaal en president) gewond. De inwoners tonen openlijk hun sympathie voor de Fransen.

Wanneer in de avond van 21 augustus de eerste Duitse verkenners de stad betreden, beginnen ze dan ook meteen burgers te doden en brand te stichten. Ze worden wel snel door de Fransen verdreven, maar in het duister kunnen de Duitsers niet zien wie hen beschiet en ze zijn ervan overtuigd dat het vooral burgers zijn.

Op 23 augustus breekt de hel los. De Duitsers zetten een grote aanval op en meteen wordt duidelijk dat ze zowel de Fransen als de inwoners van Dinant als vijand beschouwen. In verschillende wijken wordt onmiddellijk op grote schaal gemoord. "Hier is geen sprake van paniek bij de militairen, maar van een systematisch uitroeien met voorbedachten raden van vermeend burgerverzet", aldus de Ierse historici John Horne en Alan Kramer.

In Leffe worden veel bewoners uit hun huizen gesleept en opgesloten in de abdijkerk. 43 mannen worden eruitgehaald en neergeschoten. In de kelders van een textielfabriek - waar de arbeiders zich met hun families verborgen houden - worden 22 mannen in de namiddag naar buiten geleid en gefusilleerd. De vrouwen worden opgesloten in de abdijkerk en dat dagenlang.

In een andere wijk worden burgers als levend schild gebruikt om een plein over te steken dat nog onder Frans vuur ligt en daarna opgesloten in een ijzergieterij. Daar worden 19 mannen neergeschoten en anderen worden gedwongen om te roepen "lang leve Duitsland en lang leve de keizer". Ook hier worden 137 mannen en jongens van hun familie gescheiden. De Nederlandse journalist Lambertus Mokveld beschrijft de situatie: "Tevergeefs smeekten de vrouwen genade voor hunnen echtgenoot, hunne zonen en hunne broeders", maar de 137 mannen worden tegen een tuinmuur gefusilleerd. De "Tschoffen-muur" staat er nog altijd als een van de monumenten van Dinant. 

In totaal worden in Dinant 674 burgers vermoord, bijna 10% van de bevolking. Onder hen zijn 26 bejaarde mannen, maar ook 76 vrouwen en 37 kinderen. De drie weken oude baby Félix Fivet wordt met een bajonet gedood.

Meer dan 1.100 huizen in het stadje worden in brand gestoken, waaronder het stadhuis en een museum. De stad wordt voor 80% verwoest. Het is het grootste bloedbad dat de Duitsers in 1914 onder de burgerbevolking hebben aangericht.

Willem Vandenameele