Commanderij van Sint-Jan

De Commanderij van Sint-Jan is een voormalige Johannieter Commanderij van de Orde van Sint-Jan aan de Hofstraat 3-5 in Montfoort. Het gebouw is een rijksmonument en is tegenwoordig in gebruik als feestzaal voor bruiloften en partijen.

De commanderij werd gesticht in 1544 door balijer Bernard van Duven en bestond oorspronkelijk uit een kapel, kloostergang en een commandeurswoning. Tot eerste commandeur benoemde hij Gerrit Zas. De gebouwen zijn opgetrokken in laatgotische stijl met versieringen in renaissance-stijl. De architecten kunnen niet met zekerheid worden achterhaald. Willem Noort en Cornelis Frederiksz worden genoemd. De commanderij is slechts korte tijd in gebruik geweest en werd in 1630 geseculariseerd.

De oorsprong van de hedendaagse Johanniter- en Maltezer Orde voert terug tot het midden van de 11e eeuw en ligt in een door kooplieden uit Amalfi gesticht pelgrimshospitaal te Jeruzalem. Dit Benedictijner klooster-hospitaal kwam bij bul van 15 februari 1113 rechtstreeks onder de bescherming van paus Paschalis II te staan waarbij de broederschap het recht kreeg een eigen grootmeester te benoemen. Zo ontstond rond die tijd uit een monniksorde, de Orde der Hospitaalridders, later ook wel Johannieter ridders genoemd, naar de beschermheilige van het hospitaal Johannes de Doper. Overeenkomstig het standenstelsel (adel, geestelijkheid en burgerij) bestond de orde uit drie groeperingen: ridders, wier roeping het was te strijden tegen de ongelovigen, de bedevaartgangers te beschermen en zieken en gewonden te verplegen; priesters, die in de eredienst voorgingen; en dienende broeders, die zieken en vreemdelingen verzorgden. Hun kledij bestond uit een zwarte mantel voorzien van een wit balkenkruis. In het begin droegen alleen de priesters deze zwarte mantel. In 1259 machtigde Paus Alexander IV de ridders die ten strijde trokken rode wapenrokken voorzien van een wit balkenkruis te dragen en deze in vredestijd door de lange zwarte mantel te vervangen, die nu nog door de ridders en dames van de Johanniter Orde in Nederland gedragen wordt.

Het oudste Johannieter klooster in Nederland is het Catharinaklooster in Utrecht, tegenwoordig bekend onder de naam Catharijneconvent. Wanneer het klooster precies gesticht is, is onbekend. Er zijn aanwijzingen dat reeds in het jaar 1122 Johannieters, ook wel aangeduid als Jansheren, ter plekke aanwezig waren. Verder behoren tot de oudste Johannieterkloosters in Nederland de commanderij St. Jansberg bij Sneek, gesticht in 1207 en de vestiging van de Jansheren in Arnhem, die al in 1214 bestond. Uit de dertiende en veertiende eeuw dateren de commanderijen in Buren, Ermelo, Haarlem, Harmelen, Ingen, Kerkwerve, Mechelen, Middelburg, Nijmegen, Oosterwierum, Oudewater, Waarder, Warffum en Wijtwerd. De commanderij in Montfoort dateert uit de zestiende eeuw

routeburo