Stra' Granda

In 1553 wordt de Valle Anzasca bezocht door Joachim de Annono, “homo da bene” en ambtenaar van de Spaanse gouverneur van Milaan. Hij is een invloedrijk man die komt nagaan of de inwoners van Anzasca in staat zijn om de hoge belasting van de Mensuale te betalen. Hij blijft 14 dagen in de vallei en bij zijn terugkeer schrijft hij een nauwkeurig en gedocumenteerd verslag. Het is de eerste beschrijving van de Strà Granda die van Piedimulera naar Macugnaga gaat en vervolgens de steile berg van de Monte Moro opklimt, die leidt naar de Valle di Saas. Centraal in zijn reis staat de middeleeuwse weg van Valle Anzasca: "... ik vind dat deze vallei met zeer weinig of bijna geen vlaktes is, en ongeveer zestien mijl lang, ingeklemd tussen de hoge bergen, waar een grote beek stroomt die de Anza wordt genoemd, die uit een ijzige berg komt en permanent aan het einde van deze vallei is, en vervolgens wordt die Riale groter door veel Riali, die van hier en daar deze bergen afdalen, en bij het binnengaan van deze vallei stijgt men een berg op ongeveer een mijl, dan vindt men de rechte hand gemaakte weg in de bergen, ongeveer anderhalve handbreedte breed, en op sommige plaatsen meer of minder, heel hoog en steil;..." Deze weg, die 400 jaar later het pad van Joachim de Annono volgt, kan men vandaag de dag nog steeds bewandelen. Op het versleten trottoir dat zijn haarspeldbochten markeert, is de geschiedenis van de vallei gepasseerd, niet de Grote Geschiedenis maar de bescheiden en verborgen geschiedenis van muildieren die naar Zwitserland gingen of van dorpelingen die naar de markt van Vogogna gingen om granen in te slaan. Het glanzende trottoir van elke haarspeldbocht heeft de woedende dorpsoorlogen en de passage van ladingen goud die naar de steden afdalen gezien. Wandelen op de Strà Granda van Anzasca betekent een reis door de tijd maken op een historisch pad van intra-vallei communicatie. Boven Piedimulera ontmoet men het oratorium van San Giovanni Nepomuceno, opmerkelijk beschermheilige tegen verdrinkingen en overstromingen (ook tegen kwaadsprekerij!); in Mezzamulera, beroemd om het weven van hennep, zijn er speciale uitsteeksels in de muur voor het laden van de muildieren. In Cà Turnal herhalen een aambeeld, een tang en een hamer, gegraveerd op een steenplaat, het ghibellijnse wapen van de Ferraria, een van de facties die het Ossola in de 16e eeuw bloedde. Vervolgens de buurtovens voor de collectieve bereiding van brood slechts enkele keren per jaar, de gezamenlijke persen voor de extractie van pomace (een klein meesterwerk van rurale techniek is die van Morlongo), de molens en de stenen voor het persen van walnotenolie. Honderd en honderd zijn de overblijfselen van de materiële plattelandscultuur verspreid langs de Strà Granda, die het thematische pad wordt om de alpiene beschaving te leren kennen die zich tussen deze bergen heeft ontwikkeld. En, aan het einde van de vallei, de imposante oostwand van de Monte Rosa, tweeduizend meter van rots en ijs, de enige wand met Himalaya-formaat in de Alpen. Een ongebruikelijke vallei, met twee culturen (de walser en de romance), die een hoge mate van natuurlijkheid en een oude harmonie tussen mens en omgeving behoudt.