Grebbelinie

Deze toertocht maakt deel uit van een set van 7 toertochten m.b.t. de waterlinies in Nederland.

Een waterlinie is een serie van defensieve werken die (deels) omgeven zijn door geïnundeerde gebieden.

In Nederland bleek het onder water laten lopen van gebieden een goede manier om de vijand tegen te houden. Hiertoe werden zelfs speciale waterstaattechnische werken gemaakt (bijvoorbeeld speciale inundatiesluizen).

Een waterlinie is vaak een snoer van vestingwerken met daartussen inundatiegebieden. De vestingwerken liggen rond steden en op hoger gelegen delen, die niet onder water gezet kunnen worden (accessen). Alleen bij acute dreiging werden de gebieden geïnundeerd.

De Grebbelinie is een waterlinie tussen de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe, die werd aangelegd in de 18e eeuw. Het is belangrijk te weten dat in 1939-1940 de Grebbelinie hoofdverdediging van het Nederlands Defensieplan vormde onder de naam ‘Valleistelling’. Tactiek van de stelling was dat het lage gebied tussen de Grebbeberg en de voormalige Zuiderzee onder water gezet kon worden. Na de Tweede Wereldoorlog is de Grebbelinie door begroeiing onzichtbaar geworden maar kreeg wel een extra betekenis als ecologische structuur. Inmiddels is er hard aan de linie gewerkt en zijn vele verdedigingswerken weer zichtbaar. Tal van partijen werken samen aan de juiste balans tussen cultuurhistorie, natuurwaarden en recreatie. Deze drie elementen samen bieden bezoekers van de Grebbelinie een uiterst boeiende en unieke omgeving voor een dagje uit! Beleef de Grebbelinie nu via de Smartphone app ‘De slag om de Grebbeberg’.

www.grebbelinie.nl

Hoe de Grebbelinie werkte...

De belangrijkste kracht ontleende de stelling in de visie van de ontwerpers aan het inunderen van het lage gebied tussen de Grebbeberg en de voormalige Zuiderzee. Aan de voet van de Grebbeberg werd bij de Grebbesluis water uit de Nederrijn ingelaten waardoor een groot gebied, tot de Slaperdijk bij Veenendaal, onder water werd gezet. 

Door de sluis bij de Roode Haan in de Slaperdijk te openen kon het water een volgende inundatiekom vullen bij Renswoude. Om te voorkomen dat het water ongecontroleerd zou wegstromen naar het noorden, werden op diverse plaatsen in de linie dwarskaden aangelegd. Deze kaden vormden helaas ook een toegang tot de liniedijk. In de loop dan de 18e eeuw eeuw werden op die plaatsen aarden verdedigingwerken aangelegd. Deze aarden forten werden verbonden door een liniedijk van Veenendaal tot voorbij Amersfoort. Op deze dijk konden de verdedigers zich teweer stellen tegen de vijand. Bovendien zorgde de dijk ervoor dat het water aan de oostzijde van de linie bleef. Zo was er minder water nodig voor een inundatie en hield de verdediger droge voeten.

Onderweg en vooral op de lijn ten westen van Veenendaal, Scherpenzeel naar de oostelijke kant van Leusden en Amersfoort zijn talloze kazematten te vinden, al dan niet verscholen en onopgemerkt.

Deze route start bij Café Restaurant De Waal, Waalbandijk 37, 4051 CJ Ochten en eindigd bij Moeke Rhenen, Veerplein 1, 3911 TN Rhenen.