Reflectiepunten (oorlogsdoden in het kasteeldomein van Zonnebeke) - rolstoeltoegankelijk

In 1917 sneuvelen honderden soldaten in het kasteeldomein van Zonnebeke. De meesten zijn toen ter plaatse begraven. Na de oorlog wordt van elk lichaam dat op een Gemenebest-begraafplaats terechtkwam, het opgravingscoördinaat genoteerd. Zo weten we dat ruim 170 geallieerden werden gevonden in het kasteelpark. Helaas zijn er geen opgravingsgegevens bekend van Duitse oorlogsdoden. Toch weten we dat hier honderden Duitsers zijn omgekomen.

Deze wandeling van 3,2 km leidt je door het park langs plekken waar lichamen werden ontgraven. Ze zijn gemarkeerd met ‘reflectiepunten’, bakens die herinneren aan de drama’s die er plaatsvonden (de geschilderde lijnen geven het aantal gesneuvelden aan die er een veldgraf hadden; een rode lijn betekent dat het lichaam geïdentificeerd kon worden). Onderweg maak je kennis met enkele mannen die vlakbij het museum vochten en stierven.

Een papieren wandelkaart is verkrijgbaar in het Passchendaele Museum.

Deze versie van de wandeling is volledig toegankelijk voor rolstoelgebruikers.

Wil je meer weten over het kasteeldomein tijdens de Slag bij Passendale? Bezoek dan onze online expo of kom langs in het Passchendaele Museum waar verschillende objecten uitgestald staan die gelinkt zijn aan deze gesneuvelde militairen.

---

Op 26 september 1917 bereiken geallieerde troepen Zonnebeke. Acht dagen later nemen ze de rest van het dorp in. De meeste doden die na de oorlog in het park worden gevonden, sneuvelen in deze periode. Het zijn vooral Australiërs en Britten, hoewel ook Canadezen en enkele Zuid-Afrikanen werden ontgraven. Het merendeel is niet geïdentificeerd.

Je start je wandeling bij de ingang van het museum. (1) Dit is de plek waar de Australische-Joodse schoenmaker William Hyams in 1920 wordt ontgraven. Vlakbij de plaats waar hij op 4 oktober 1917 klaarstond om aan te vallen. William rust vandaag op Buttes New British Cemetery, Plot 29, Rij C, Graf 7.

Wandel richting de grote toegangspoort aan de Ieperstraat. Sla daar rechtsaf. Iets verderop ligt het Passchendaele Research Center. Dit is het kenniscentrum van het Passchendaele Museum, waar het onderzoek plaatsvond dat dit project mogelijk maakte. Hier wordt na de oorlog eveneens een lichaam ontgraven: Robert Berry, die op 12 november 1917 sneuvelde.

Ga naar de abdijtuin, de tuin naast de kerk. Aan de kerkmuur zie je een herdenkingspaneel. (2) Het herdenkt de gevallenen van de Canadese 21ste artilleriebatterij. Ze bemanden houwitsers, een type geschut, aan de kerkruïne in oktober en november 1917. William Bruford, John Hirst en John Tabrett worden aanvankelijk begraven naast de resten van de vooroorlogse oranjerie, ongeveer waar vandaag enkele archeologische stenen resten liggen. Vandaag rusten ze op White House Cemetery.

Via de vijver bereik je de bosrijke oostrand van het park. (3) Hier is het lichaam van William Deschamps ontgraven. De 25-jarige Australiër sneuvelt op 21 oktober 1917. Zonnebeke is dan nog stevig in Duitse handen. Dat doet vermoeden dat William krijgsgevangen was genomen en terwijl dat hij weggevoerd werd overleed en zo ter plaatse werd begraven. Vandaag rust hij op Tyne Cot Cemetery, Plot 25, Rij H, Graf 20.

Niet toegankelijk: (4) Net voorbij de gebouwen lag de Brit Percy Ansdale. Hier heb je een mooi zicht op de heuvelrug ten oosten van Zonnebeke. Deze felbegeerde hoogte wordt op 4 oktober 1917 door de Australiërs ingenomen. Eén van de honderden Duitse doden die dag is Günther von Heyking, de zoon van de Duitse topdiplomaat Edmund von Heyking en schrijfster Elisabeth von Flemming. Zijn overgrootmoeder Bettina von Arnim was eveneens een beroemde Duitse schrijfster. Günther raakt hier op 4 oktober 1917 vermist. Zijn enige broer Alfred sneuvelt in Frankrijk in 1918. Wat verder is er een plek waar zeven lichamen werden ontgraven. (5) Eén van hen was George Forshaw. George behoort tot de elite van Brits-Guyana. Na een korte juridische carrière verhuist hij wegens gezondheidsredenen naar Canada en neemt er dienst. George sneuvelt door Duits granaatvuur tijdens de aanleg van vlonderpaden. Hij wordt eerst begraven in het oosten van het kasteeldomein. Vandaag rust hij op Perth China Wall Cemetery, Plot V, rij J, graf 3.

Stap verder langs het bos. Via de Passchendaele Memorial Gardens ga je naar de schapenweide. Vandaar stap je via de schapenstal naar de landelijke delen van het kasteeldomein. (6) Hier ligt de initiële begraafplaats van James White. De 18-jarige Australiër sneuvelt op 5 oktober 1917 door Duits granaatvuur tijdens het doorgeven van berichten. Vandaag rust hij op Buttes New British Cemetery, Plot 18, Rij C, Graf 17.

In dezelfde omgeving wordt Hans Conrad op 4 oktober 1917 vermist. Zijn eenheid, het Reserve-Infanterie-Regiment 212, kent die dag in Zonnebeke buitengewoon hoge verliezen: meer dan 1000 doden, gewonden en krijgsgevangenen. Dat komt omdat ze tegelijk met de Australische aanval klaar staat om een tegenaanval uit te voeren.

Hans komt uit Sønderborg, Denemarken. In de Slag bij Passendale dienen wel meer Deens- en Poolstaligen in het Duitse leger, omdat grote delen van Denemarken en Polen toen bij Duitsland hoorden. In Zonnebeke vinden tientallen anderstalige Duitsers de dood: Marian Dobrzykowski, Svend Svendson, Ladislaus Grobelny, …

Loop verder en neem op het einde het pad naar rechts. Even verderop zie je Molenaarelst opdoemen. (7) Op 26 september 1917 raakt Wilhelm Segin bij dit gehucht ernstig gewond aan zijn rug. Meerdere operaties zijn nodig om bij hem de splinters van acht ribben te verwijderen. Wilhelm overleeft de oorlog, studeert in de jaren ’20 af als theoloog en sticht een gezin. Hij blijft de rest van zijn leven oorlogsinvalide.

Ook de 23-jarige Australiër Joseph Lapworth raakt hier op 26 september ernstig gewond aan zijn rug. Hij wordt gedood wanneer een granaat de draagberrie raakt waarop hij wordt afgevoerd. ‘They have got me again’ waren zijn laatste woorden. Het reflectiepunt links in de verte, naast de hoge bomenrij, is de plek waar hij werd begraven. Na de oorlog wordt zijn lichaam overgebracht naar Bedford House Cemetery, Plot 3, Rij A, graf 8.

Iets verderop mondt de weg uit in enkele akkers. Werp voor je naar rechts geen blik op dit uitgestrekt gebied. (8) Tussen 26 september en 4 oktober 1917 loopt het Australisch front door deze velden. Daardoor, en omdat dit terrein na de oorlog werd afgegraven voor kleiwinning, zijn hier heel wat lichamen ontgraven: 45 om precies te zijn, bijna allemaal Australiërs. Eén van hen is Edgar Worrall. De student geneeskunde sneuvelt op 4 oktober, drie dagen na zijn 20ste verjaardag. Vandaag rust hij op Aeroplane cemetery, Plot 5, Rij A, Graf 3.

Wandel verder richting het park. Ga over de brug. (9) Hier zijn veel lichamen ontgraven. Arbeider Alfred O’Brien en goudzoeker James Pryke dienen in dezelfde eenheid. Ze sneuvelen beide op 4 oktober 1917 en worden samen in het veld begraven. Na de oorlog worden hun lichamen overgebracht naar Buttes New British Cemetery, Plot 28, Rij A, Graven 16 en 18.

Stap verder tot het parkeerterrein. (10) Hier wordt in 1920 het lichaam van de Australiër James Rowlands opgegraven en overgebracht naar Tyne Cot Cemetery, Plot 36, Rij D, Graf 1. Ook James, een bankbediende uit Melbourne, wordt zoals zovelen op 4 oktober 1917 gedood.

Maak een kleine omweg via de Pou Maumahara, een bijzonder Nieuw-Zeelands monument. Stap vervolgens naar het landhuis Villa Zonnedaele, tot aan het kanon. (11) Op deze plek zijn na de oorlog de lichamen gevonden van vijf Zuid-Afrikanen. Slechts één van hen wordt geïdentificeerd: Norman Cruddas. Samen met de anderen is hij herbegraven op La Brique Military Cemetery No.2, Plot 1, Rij Y, Graf 2.

Norman wordt geboren in een ondernemersfamilie in Brits Indië. Hij woont in Swaziland wanneer hij in het leger ingaat. Voordat hij om het leven komt, sterven twee van zijn broers in dienst: Hugh sneuvelt in Frankrijk en Seymour berooft zichzelf van het leven op een troepenschip.

Wandel in de richting van het kasteel. (12) Op 4 oktober 1917 sneuvelt de Australiër Alexander Bethune bij de kasteelvijver. Zijn kameraden plaatsen op deze plek een herdenkingskruis met zijn naam en die van drie anderen. Alexanders lichaam wordt na de oorlog niet teruggevonden of geïdentificeerd. Daarom staat hij vandaag op de Menenpoort, op paneel 23 D.