VEENHUIZEN

Veenhuizen vormde oorspronkelijk een veenontginningsdorp. In 1823 veranderde het aanzien van het dorp volledig toen de Maatschappij van Weldadigheid een contract met de Nederlandse regering sloot om drie grote gestichten voor arme gezinnen te bouwen.
De Maatschappij wilde de armen door middel van arbeid op het land en in de vervening heropvoeden. Aanvankelijk bood men arme gezinnen uit de grote steden de gelegenheid vrijwillig naar Drenthe te komen en zich daar in koloniën te vestigen. Het idee hierachter was dat men zo als boer een nieuw bestaan kon opbouwen.
Omdat blijkbaar niet alle betrokkenen uit vrije wil naar Drenthe wilden komen, werd overgegaan tot ‘verpleging’ in dwanggestichten. Ieder gesticht leverde onderdak aan gemiddeld 1.200 verpleegden. Ze werden ondergebracht in slaapzalen van 80 mensen, die overdag werden omgebouwd tot werk- en eetzalen.
In 1859 werden de gestichten in Veenhuizen overgenomen door de rijksoverheid en omgevormd tot strafinrichtingen. Voor het gevangenispersoneel werd er een klein dorp gebouwd, om de inrichtingen heen.
Zeer karakteristiek voor Veenhuizen zijn de monumentale panden. Er waren verschillende typen woningen, afhankelijk van de rang kreeg een ambtenaar er een toegewezen. Het kenmerkende is dat diverse huizen stichtelijke spreuken op de gevel meekregen, die verband hielden met het beroep van de bewoners. Zo woonde in het huis met ‘Orde en Tucht' de hoofdonderwijzer, in ‘Zorg en Vlijt' leefde de winkelier, de predikant in ‘Humaniteit', terwijl er bij de dokter ‘Toewijding' en bij de apotheek ‘Bitter en Zoet' op de voorgevel stond te lezen. De pedagogische gedachte was om de gevangenen tijdens hun dagelijkse tocht naar de arbeid op deze manier de deugden bij te brengen.
Sinds 1981 is er vrije toegang tot het dorp. Voor die tijd was het dorp verboden voor niet-gevangenispersoneel.
Tegenwoordig zitten ongeveer 1.000 gedetineerden vast in de Penitentiaire Inrichting Veenhuizen, die bestaat uit de locaties Esserheem en Norgerhaven.

Bij de foto: De achtkantige Nederlands Hervormde Kerk (gebouwd tussen 1825 en 1826)

Biker